I Reis, 18

1. kai egeneto meq' hmeraV pollaV kai rhma kuriou egeneto proV hliou en tw eniautw tw tritw legwn poreuqhti kai ofqhti tw acaab kai dwsw ueton epi proswpon thV ghV

1. post dies multos verbum Domini factum est ad Heliam in anno tertio dicens vade et ostende te Ahab ut dem pluviam super faciem terræ

2. kai eporeuqh hliou tou ofqhnai tw acaab kai h limoV krataia en samareia

2. ivit ergo Helias ut ostenderet se Ahab erat autem fames vehemens in Samaria

3. kai ekalesen acaab ton abdiou ton oikonomon kai abdiou hn foboumenoV ton kurion sfodra

3. vocavitque Ahab Abdiam dispensatorem domus suæ Abdias autem timebat Dominum valde

4. kai egeneto en tw tuptein thn iezabel touV profhtaV kuriou kai elaben abdiou ekaton andraV profhtaV kai ekruyen autouV kata penthkonta en sphlaiw kai dietrefen autouV en artw kai udati

4. nam cum interficeret Hiezabel prophetas Domini tulit ille centum prophetas et abscondit eos quinquagenos in speluncis et pavit eos pane et aqua

5. kai eipen acaab proV abdiou deuro kai dielqwmen epi thn ghn epi phgaV twn udatwn kai epi ceimarrouV ean pwV eurwmen botanhn kai peripoihswmeqa ippouV kai hmionouV kai ouk exoloqreuqhsontai apo twn kthnwn

5. dixit ergo Ahab ad Abdiam vade in terram ad universos fontes aquarum et in cunctas valles si forte invenire possimus herbam et salvare equos et mulos et non penitus jumenta intereant

6. kai emerisan eautoiV thn odon tou dielqein authn acaab eporeuqh en odw mia monoV kai abdiou eporeuqh en odw allh monoV

6. diviseruntque sibi regiones ut circuirent eas Ahab ibat per viam unam et Abdias per viam alteram seorsum

7. kai hn abdiou en th odw monoV kai hlqen hliou eiV sunanthsin autou monoV kai abdiou espeusen kai epesen epi proswpon autou kai eipen ei su ei autoV kurie mou hliou

7. cumque esset Abdias in via Helias occurrit ei qui cum cognovisset eum cecidit super faciem suam et ait num tu es domine mi Helias

8. kai eipen hliou autw egw poreuou lege tw kuriw sou idou hliou

8. cui ille respondit ego vade dic domino tuo adest Helias

9. kai eipen abdiou ti hmarthka oti didwV ton doulon sou eiV ceira acaab tou qanatwsai me

9. et ille quid peccavi inquit quoniam trades me servum tuum in manu Ahab ut interficiat me

10. zh kurioV o qeoV sou ei estin eqnoV h basileia ou ouk apestalken o kurioV mou zhtein se kai eipon ouk estin kai eneprhsen thn basileian kai taV cwraV authV oti ouc eurhken se

10. vivit Dominus Deus tuus non est gens aut regnum quo non miserit dominus meus te requirens et respondentibus cunctis non est hic adiuravit regna singula et gentes eo quod minime repperireris

11. kai nun su legeiV poreuou anaggelle tw kuriw sou idou hliou

11. et nunc dicis mihi vade et dic domino tuo adest Helias

12. kai estai ean egw apelqw apo sou kai pneuma kuriou arei se eiV ghn hn ouk oida kai eiseleusomai apaggeilai tw acaab kai apoktenei me kai o douloV sou estin foboumenoV ton kurion ek neothtoV autou

12. cumque recessero a te spiritus Domini asportabit te in locum quem ego ignoro ingressus nuntiabo Ahab et non inveniet te et interficiet me servus autem tuus timet Dominum ab infantia sua

13. h ouk aphggelh soi tw kuriw mou oia pepoihka en tw apokteinein iezabel touV profhtaV kuriou kai ekruya apo twn profhtwn kuriou ekaton andraV ana penthkonta en sphlaiw kai eqreya en artoiV kai udati

13. numquid non indicatum est tibi domino meo quid fecerim cum interficeret Hiezabel prophetas Domini quod absconderim de prophetis Domini centum viros quinquagenos et quinquagenos in speluncis et paverim eos pane et aqua

14. kai nun su legeiV moi poreuou lege tw kuriw sou idou hliou kai apoktenei me

14. et nunc tu dicis vade et dic domino tuo adest Helias ut interficiat me

15. kai eipen hliou zh kurioV twn dunamewn w paresthn enwpion autou oti shmeron ofqhsomai autw

15. dixit Helias vivit Dominus exercituum ante cujus vultum sto quia hodie apparebo ei

16. kai eporeuqh abdiou eiV sunanthn tw acaab kai aphggeilen autw kai exedramen acaab kai eporeuqh eiV sunanthsin hliou

16. abiit ergo Abdias in occursum Ahab et indicavit ei venitque Ahab in occursum Heliæ

17. kai egeneto wV eiden acaab ton hliou kai eipen acaab proV hliou ei su ei autoV o diastrefwn ton israhl

17. et cum vidisset eum ait tune es ille qui conturbas Israël

18. kai eipen hliou ou diastrefw ton israhl oti all' h su kai o oikoV tou patroV sou en tw katalimpanein umaV ton kurion qeon umwn kai eporeuqhV opisw twn baalim

18. et ille ait non turbavi Israël sed tu et domus patris tui qui dereliquistis mandata Domini et secuti estis Baalim

19. kai nun aposteilon sunaqroison proV me panta israhl eiV oroV to karmhlion kai touV profhtaV thV aiscunhV tetrakosiouV kai penthkonta kai touV profhtaV twn alswn tetrakosiouV esqiontaV trapezan iezabel

19. verumtamen nunc mitte et congrega ad me universum Israël in monte Carmeli et prophetas Baal quadringentos quinquaginta prophetasque lucorum quadringentos qui comedunt de mensa Hiezabel

20. kai apesteilen acaab eiV panta israhl kai episunhgagen pantaV touV profhtaV eiV oroV to karmhlion

20. misit Ahab ad omnes filios Israël et congregavit prophetas in monte Carmeli

21. kai proshgagen hliou proV pantaV kai eipen autoiV hliou ewV pote umeiV cwlaneite ep' amfoteraiV taiV ignuaiV ei estin kurioV o qeoV poreuesqe opisw autou ei de o baal autoV poreuesqe opisw autou kai ouk apekriqh o laoV logon

21. accedens autem Helias ad omnem populum ait usquequo claudicatis in duas partes si Dominus est Deus sequimini eum si autem Baal sequimini illum et non respondit ei populus verbum

22. kai eipen hliou proV ton laon egw upoleleimmai profhthV tou kuriou monwtatoV kai oi profhtai tou baal tetrakosioi kai penthkonta andreV kai oi profhtai tou alsouV tetrakosioi

22. et ait rursum Helias ad populum ego remansi propheta Domini solus prophetæ autem Baal quadringenti et quinquaginta viri sunt

23. dotwsan hmin duo boaV kai eklexasqwsan eautoiV ton ena kai melisatwsan kai epiqetwsan epi twn xulwn kai pur mh epiqetwsan kai egw poihsw ton boun ton allon kai pur ou mh epiqw

23. dentur nobis duo boves et illi eligant bovem unum et in frusta cædentes ponant super ligna ignem autem non subponant et ego faciam bovem alterum et inponam super ligna ignemque non subponam

24. kai boate en onomati qewn umwn kai egw epikalesomai en onomati kuriou tou qeou mou kai estai o qeoV oV ean epakoush en puri outoV qeoV kai apekriqhsan paV o laoV kai eipon kalon to rhma o elalhsaV

24. invocate nomina deorum vestrorum et ego invocabo nomen Domini et deus qui exaudierit per ignem ipse sit Deus respondens omnis populus ait optima propositio

25. kai eipen hliou toiV profhtaiV thV aiscunhV eklexasqe eautoiV ton moscon ton ena kai poihsate prwtoi oti polloi umeiV kai epikalesasqe en onomati qeou umwn kai pur mh epiqhte

25. dixit ergo Helias prophetis Baal eligite vobis bovem unum et facite primi quia vos plures estis et invocate nomina deorum vestrorum ignemque non subponatis

26. kai elabon ton moscon kai epoihsan kai epekalounto en onomati tou baal ek prwiqen ewV meshmbriaV kai eipon epakouson hmwn o baal epakouson hmwn kai ouk hn fwnh kai ouk hn akroasiV kai dietrecon epi tou qusiasthriou ou epoihsan

26. qui cum tulissent bovem quem dederat eis fecerunt et invocabant nomen Baal de mane usque ad meridiem dicentes Baal exaudi nos et non erat vox nec qui responderet transiliebantque altare quod fecerant

27. kai egeneto meshmbria kai emukthrisen autouV hliou o qesbithV kai eipen epikaleisqe en fwnh megalh oti qeoV estin oti adolescia autw estin kai ama mhpote crhmatizei autoV h mhpote kaqeudei autoV kai exanasthsetai

27. cumque esset jam meridies inludebat eis Helias dicens clamate voce majore deus enim est et forsitan loquitur aut in diversorio est aut in itinere aut certe dormit ut excitetur

28. kai epekalounto en fwnh megalh kai katetemnonto kata ton eqismon autwn en macairaiV kai seiromastaiV ewV ekcusewV aimatoV ep' autouV

28. clamabant ergo voce magna et incidebant se juxta ritum suum cultris et lanceolis donec perfunderentur sanguine

29. kai eprofhteuon ewV ou parhlqen to deilinon kai egeneto wV o kairoV tou anabhnai thn qusian kai ouk hn fwnh kai elalhsen hliou o qesbithV proV touV profhtaV twn prosocqismatwn legwn metasthte apo tou nun kai egw poihsw to olokautwma mou kai metesthsan kai aphlqon

29. postquam autem transiit meridies et illis prophetantibus venerat tempus quo sacrificium offerri solet nec audiebatur vox neque aliquis respondebat nec adtendebat orantes

30. kai eipen hliou proV ton laon prosagagete proV me kai proshgagen paV o laoV proV auton

30. dixit Helias omni populo venite ad me et accedente ad se populo curavit altare Domini quod destructum fuerat

31. kai elaben hliou dwdeka liqouV kat' ariqmon fulwn tou israhl wV elalhsen kurioV proV auton legwn israhl estai to onoma sou

31. et tulit duodecim lapides juxta numerum tribuum filiorum Jacob ad quem factus est sermo Domini dicens Israël erit nomen tuum

32. kai wkodomhsen touV liqouV en onomati kuriou kai iasato to qusiasthrion to kateskammenon kai epoihsen qaala cwrousan duo metrhtaV spermatoV kukloqen tou qusiasthriou

32. et ædificavit lapidibus altare in nomine Domini fecitque aquæductum quasi per duas aratiunculas in circuitu altaris

33. kai estoibasen taV scidakaV epi to qusiasthrion o epoihsen kai emelisen to olokautwma kai epeqhken epi taV scidakaV kai estoibasen epi to qusiasthrion

33. et conposuit ligna divisitque per membra bovem et posuit super ligna

34. kai eipen labete moi tessaraV udriaV udatoV kai epiceete epi to olokautwma kai epi taV scidakaV kai epoihsan outwV kai eipen deuterwsate kai edeuterwsan kai eipen trisswsate kai etrisseusan

34. et ait implete quattuor hydrias aqua et fundite super holocaustum et super ligna rursumque dixit etiam secundo hoc facite qui cum fecissent et secundo ait etiam tertio id ipsum facite feceruntque et tertio

35. kai dieporeueto to udwr kuklw tou qusiasthriou kai thn qaala eplhsan udatoV

35. et currebant aquæ circa altare et fossa aquæductus repleta est

36. kai anebohsen hliou eiV ton ouranon kai eipen kurie o qeoV abraam kai isaak kai israhl epakouson mou kurie epakouson mou shmeron en puri kai gnwtwsan paV o laoV outoV oti su ei kurioV o qeoV israhl kagw douloV sou kai dia se pepoihka ta erga tauta

36. cumque jam tempus esset ut offerretur holocaustum accedens Helias propheta ait Domine Deus Abraham Isaac et Israël hodie ostende quia tu es Deus Israël et ego servus tuus et juxta præceptum tuum feci omnia verba hæc

37. epakouson mou kurie epakouson mou en puri kai gnwtw o laoV outoV oti su ei kurioV o qeoV kai su estreyaV thn kardian tou laou toutou opisw

37. exaudi me Domine exaudi me ut discat populus iste quia tu es Dominus Deus et tu convertisti cor eorum iterum

38. kai epesen pur para kuriou ek tou ouranou kai katefagen to olokautwma kai taV scidakaV kai to udwr to en th qaala kai touV liqouV kai ton coun exelixen to pur

38. cecidit autem ignis Domini et voravit holocaustum et ligna et lapides pulverem quoque et aquam quæ erat in aquæductu lambens

39. kai epesen paV o laoV epi proswpon autwn kai eipon alhqwV kurioV estin o qeoV autoV o qeoV

39. quod cum vidisset omnis populus cecidit in faciem suam et ait Dominus ipse est Deus Dominus ipse est Deus

40. kai eipen hliou proV ton laon sullabete touV profhtaV tou baal mhqeiV swqhtw ex autwn kai sunelabon autouV kai katagei autouV hliou eiV ton ceimarroun kiswn kai esfaxen autouV ekei

40. dixitque Helias ad eos adprehendite prophetas Baal et ne unus quidem fugiat ex eis quos cum conprehendissent duxit eos Helias ad torrentem Cison et interfecit eos ibi

41. kai eipen hliou tw acaab anabhqi kai fage kai pie oti fwnh twn podwn tou uetou

41. et ait Helias ad Ahab ascende comede et bibe quia sonus multæ pluviæ est

42. kai anebh acaab tou fagein kai piein kai hliou anebh epi ton karmhlon kai ekuyen epi thn ghn kai eqhken to proswpon eautou ana meson twn gonatwn eautou

42. ascendit Ahab ut comederet et biberet Helias autem ascendit in vertice Carmeli et pronus in terram posuit faciem inter genua sua

43. kai eipen tw paidariw autou anabhqi kai epibleyon odon thV qalasshV kai epebleyen to paidarion kai eipen ouk estin ouqen kai eipen hliou kai su epistreyon eptaki kai epestreyen to paidarion eptaki

43. et dixit ad puerum suum ascende et prospice contra mare qui cum ascendisset et contemplatus esset ait non est quicquam et rursum ait illi revertere septem vicibus

44. kai egeneto en tw ebdomw kai idou nefelh mikra wV icnoV androV anagousa udwr kai eipen anabhqi kai eipon tw acaab zeuxon to arma sou kai katabhqi mh katalabh se o uetoV

44. in septima autem vice ecce nubicula parva quasi vestigium hominis ascendebat de mari qui ait ascende et dic Ahab junge et descende ne occupet te pluvia

45. kai egeneto ewV wde kai wde kai o ouranoV suneskotasen nefelaiV kai pneumati kai egeneto uetoV megaV kai eklaien kai eporeueto acaab eiV iezrael

45. cumque se verterent huc atque illuc ecce cæli contenebrati sunt et nubes et ventus et facta est pluvia grandis ascendens itaque Ahab abiit in Hiezraël

46. kai ceir kuriou epi ton hliou kai sunesfigxen thn osfun autou kai etrecen emprosqen acaab ewV iezrael

46. et manus Domini facta est super Heliam accinctisque lumbis currebat ante Ahab donec veniret in Hiezraël