II Macabeus, 3

1. thV agiaV polewV katoikoumenhV meta pashV eirhnhV kai twn nomwn oti kallista sunthroumenwn dia thn oniou tou arcierewV eusebeian te kai misoponhrian

1. igitur cum sancta civitas habitaretur in omni pace leges etiam adhuc optime custodirentur propter Oniæ pontificis pietatem et animos odio habentes mala

2. sunebainen kai autouV touV basileiV timan ton topon kai to ieron apostolaiV taiV kratistaiV doxazein

2. fiebat ut ipsi reges et principes locum summo honore dignum ducerent et templum maximis muneribus inlustrarent

3. wste kai seleukon ton thV asiaV basilea corhgein ek twn idiwn prosodwn panta ta proV taV leitourgiaV twn qusiwn epiballonta dapanhmata

3. ita ut Seleucus Asiæ rex de reditibus suis præstaret omnes sumptus ad ministerium sacrificiorum pertinentes

4. simwn de tiV ek thV beniamin fulhV prostathV tou ierou kaqestamenoV dihnecqh tw arcierei peri thV kata thn polin agoranomiaV

4. Simon autem de tribu Beniamin præpositus templi constitutus contendebat obsistente sibi principe sacerdotum iniquum aliquid in civitate moliri

5. kai nikhsai ton onian mh dunamenoV hlqen proV apollwnion qarseou ton kat' ekeinon ton kairon koilhV suriaV kai foinikhV strathgon

5. sed cum vincere Onian non posset venit ad Apollonium Tharseæ filium qui illo tempore erat dux Cœlesyriæ et Fœnicis

6. kai proshggeilen peri tou crhmatwn amuqhtwn gemein to en ierosolumoiV gazofulakion wste to plhqoV twn diaforwn anariqmhton einai kai mh proshkein auta proV ton twn qusiwn logon einai de dunaton upo thn tou basilewV exousian pesein tauta

6. et nuntiavit ei pecuniis innumerabilibus plenum esse ærarium Hierosolymis et communes copias inmensas esse quæ non pertinent ad rationem sacrificiorum esse autem possibile sub potestate regis cadere universa

7. summeixaV de o apollwnioV tw basilei peri twn mhnuqentwn autw crhmatwn enefanisen o de proceirisamenoV hliodwron ton epi twn pragmatwn apesteilen douV entolaV thn twn proeirhmenwn crhmatwn ekkomidhn poihsasqai

7. cumque rettulisset Apollonius ad regem de pecuniis quæ delatæ erant ille accitum Heliodorum qui erat super negotia ejus misit cum mandatis ut prædictam pecuniam transportaret

8. euqewV de o hliodwroV epoieito thn poreian th men emfasei wV taV kata koilhn surian kai foinikhn poleiV efodeusai tw pragmati de thn tou basilewV proqesin epitelein

8. statimque Heliodorus iter adgressus specie quidem quasi per Cœlesyriam et Fœnicen civitates esset peragraturus re autem vera regis propositum perfecturus

9. paragenhqeiV de eiV ierosoluma kai filofronwV upo tou arcierewV thV polewV apodecqeiV aneqeto peri tou gegonotoV emfanismou kai tinoV eneken parestin diesafhsen epunqaneto de ei taiV alhqeiaiV tauta outwV econta tugcanei

9. sed cum venisset Hierosolymam et benigne a summo sacerdote in civitate esset exceptus narravit de dato indicio pecuniarum et cujus rei gratia adesset apparuit interrogabat autem si vere hæc ita essent

10. tou de arcierewV upodeixantoV parakataqhkaV einai chrwn te kai orfanwn

10. tunc summus sacerdos ostendit deposita esse hæc et victualia viduarum ac pupillorum

11. tina de kai urkanou tou twbiou sfodra androV en uperoch keimenou outwV hn diaballwn o dussebhV simwn ta de panta arguriou tetrakosia talanta crusiou de diakosia

11. quædam vero esse Hircani Tobiæ viri valde eminentis in his quæ detulerat impius Simon universa autem argenti talenta quadringenta esse et auri ducenta

12. adikhqhnai de touV pepisteukotaV th tou topou agiwsunh kai th tou tetimhmenou kata ton sumpanta kosmon ierou semnothti kai asulia pantelwV amhcanon einai

12. decipi vero eos qui credidissent loco et templo quod per universum mundum honoratur pro sui veneratione et sanctitate inpossibile omnino esse

13. o de hliodwroV di' aV eicen basilikaV entolaV pantwV elegen eiV to basilikon analhmptea tauta einai

13. at ille pro his quæ habebat in mandatis a rege dicebat omni genere regiæ deferenda

14. taxamenoV de hmeran eishei thn peri toutwn episkeyin oikonomhswn hn de ou mikra kaq' olhn thn polin agwnia

14. constituta autem die intrabat de his Heliodorus ordinaturus non modica vero per universam civitatem erat trepidatio

15. oi de iereiV pro tou qusiasthriou en taiV ieratikaiV stolaiV riyanteV eautouV epekalounto eiV ouranon ton peri parakataqhkhV nomoqethsanta toiV parakataqemenoiV tauta swa diafulaxai

15. sacerdotes autem ante altare cum sacerdotalibus stolis jactaverunt se et invocabant de cælo eum qui de depositis legem posuit ut his qui deposuerant ea salva custodiret

16. hn de orwnta thn tou arcierewV idean titrwskesqai thn dianoian h gar oyiV kai to thV croaV parhllagmenon enefainen thn kata yuchn agwnian

16. jam vero qui videret summi sacerdotis vultum mente vulnerabatur facies enim et color inmutatus declarabat internum animi dolorem

17. periekecuto gar peri ton andra deoV ti kai frikasmoV swmatoV di' wn prodhlon egineto toiV qewrousin to kata kardian enestoV algoV

17. circumfusa enim erat viro mæstitia quædam et horror corporis per quæ manifestus aspicientibus dolor cordis ejus efficiebatur

18. eti de ek twn oikiwn agelhdon exephdwn epi pandhmon iketeian dia to mellein eiV katafronhsin ercesqai ton topon

18. alii etiam congregati de domibus confluebant publica supplicatione obsecrantes pro eo quod in contemptum locus esset venturus

19. upezwsmenai de upo touV mastouV ai gunaikeV sakkouV kata taV odouV eplhqunon ai de katakleistoi twn parqenwn ai men sunetrecon epi touV pulwnaV ai de epi ta teich tineV de dia twn quridwn diexekupton

19. accinctæque mulieres ciliciis pectus per plateas confluebant sed et virgines quæ conclusæ erant procurrebant ad Onian aliæ autem ad muros quædam vero per fenestras aspiciebant

20. pasai de proteinousai taV ceiraV eiV ton ouranon epoiounto thn litaneian

20. universæ autem protendentes manus in cælum deprecabantur

21. eleein d' hn thn tou plhqouV pammigh proptwsin thn te tou megalwV agwniwntoV arcierewV prosdokian

21. erat enim misera commixtæ multitudinis et magni sacerdotis in agone constituti expectatio

22. oi men oun epekalounto ton pagkrath kurion ta pepisteumena toiV pepisteukosin swa diafulassein meta pashV asfaleiaV

22. et hii quidem invocabant omnipotentem Deum ut credita sibi his qui crediderant cum omni integritate conservarentur

23. o de hliodwroV to diegnwsmenon epetelei

23. Heliodorus autem quod decreverat perficiebat eodem loco ipse cum satellitibus circa ærarium præsens

24. autoqi de autou sun toiV doruforoiV kata to gazofulakion hdh parontoV o twn pneumatwn kai pashV exousiaV dunasthV epifaneian megalhn epoihsen wste pantaV touV katatolmhsantaV sunelqein kataplagentaV thn tou qeou dunamin eiV eklusin kai deilian traphnai

24. sed spiritus Omnipotentis magnam fecit suæ ostensionis evidentiam ita ut omnes qui ausi fuerant parere ei ruentes Dei virtute in dissolutionem et formidinem converterentur

25. wfqh gar tiV ippoV autoiV foberon ecwn ton epibathn kai kallisth sagh diakekosmhmenoV feromenoV de rudhn eneseisen tw hliodwrw taV emprosqiouV oplaV o de epikaqhmenoV efaineto crushn panoplian ecwn

25. apparuit enim illis quidam equus terribilem habens sessorem optimis operimentis adornatus isque cum impetu Heliodoro priores calces elisit qui autem ei sedebat videbatur arma habere aurea

26. eteroi de duo prosefanhsan autw neaniai th rwmh men ekprepeiV kallistoi de thn doxan diaprepeiV de thn peribolhn oi kai peristanteV ex ekaterou merouV emastigoun auton adialeiptwV pollaV epirriptounteV autw plhgaV

26. alii etiam apparuerunt duo juvenes virtute decori optimi gloria speciosique amictu qui circumsteterunt eum et ex utraque parte flagellabant sine intermissione multis plagis verberantes

27. afnw de pesonta proV thn ghn kai pollw skotei pericuqenta sunarpasanteV kai eiV foreion enqenteV

27. subito autem Heliodorus concidit in terram eumque multa caligine circumfusum rapuerunt atque in sella gestatoria positum ejecerunt

28. ton arti meta pollhV paradromhV kai pashV doruforiaV eiV to proeirhmenon eiselqonta gazofulakion eferon abohqhton eautw kaqestwta fanerwV thn tou qeou dunasteian epegnwkoteV

28. et is qui cum multis cursoribus et satellitibus prædictum ingressus est ærarium portabatur nullo sibi auxilium ferente manifesta cognita Dei virtute

29. kai o men dia thn qeian energeian afwnoV kai pashV esterhmenoV elpidoV kai swthriaV erripto

29. et ille quidem per divinam virtutem jacebat mutus

30. oi de ton kurion eulogoun ton paradoxazonta ton eautou topon kai to mikrw proteron deouV kai tarachV gemon ieron tou pantokratoroV epifanentoV kuriou caraV kai eufrosunhV epeplhrwto

30. hii autem Dominum benedicebant quia magnificavit locum suum et templum quod paulo ante timore ac tumultu erat plenum apparente omnipotente Domino gaudio et lætitia impletum est

31. tacu de tineV twn tou hliodwrou sunhqwn hxioun ton onian epikalesasqai ton uyiston kai to zhn carisasqai tw pantelwV en escath pnoh keimenw

31. tunc vero ex amicis Heliodori quidam rogabant confestim Onian ut invocaret Altissimum et vitam donaret ei qui in supremo spiritu erat constitutus

32. upoptoV de genomenoV o arciereuV mhpote dialhmyin o basileuV sch kakourgian tina peri ton hliodwron upo twn ioudaiwn suntetelesqai proshgagen qusian uper thV tou androV swthriaV

32. considerans autem summus sacerdos ne forte rex suspicaretur malitiam aliquam ex Judæis circa Heliodorum consummatam obtulit pro salute viri hostiam salutarem

33. poioumenou de tou arcierewV ton ilasmon oi autoi neaniai palin efanhsan tw hliodwrw en taiV autaiV esqhsesin estolismenoi kai stanteV eipon pollaV onia tw arcierei caritaV ece dia gar auton soi kecaristai to zhn o kurioV

33. cumque summus sacerdos exoraret idem juvenes eisdem vestibus amicti adstantes Heliodoro dixerunt Oniæ sacerdoti gratias age nam propter eum tibi Dominus vitam donavit

34. su de ex ouranou memastigwmenoV diaggelle pasi to megaleion tou qeou kratoV tauta de eiponteV afaneiV egenonto

34. tu autem ab eo flagellatus nuntia omnibus magnalia Dei et potestatem et his dictis non conparuerunt

35. o de hliodwroV qusian anenegkaV tw kuriw kai eucaV megistaV euxamenoV tw to zhn peripoihsanti kai ton onian apodexamenoV anestratopedeusen proV ton basilea

35. Heliodorus autem hostia Deo oblata et votis magnis promisit ei qui vivere illi concessit et Oniæ gratias agens recepto exercitu repedabat ad regem

36. exemarturei de pasin aper hn up' oyin teqeamenoV erga tou megistou qeou

36. testabatur autem omnibus ea quæ sub oculis suis viderat opera magni Dei

37. tou de basilewV eperwthsantoV ton hliodwron poioV tiV eih epithdeioV eti apax diapemfqhnai eiV ierosoluma efhsen

37. cum autem rex interrogasset Heliodorum quis est aptus adhuc semel Hierosolymam mitti ait

38. ei tina eceiV polemion h pragmatwn epiboulon pemyon auton ekei kai memastigwmenon auton prosdexh eanper kai diaswqh dia to peri ton topon alhqwV einai tina qeou dunamin

38. si quem habes hostem aut regni tui insidiatorem mitte illuc et flagellatum eum recipies si tamen evaserit eo quod in loco vere sit Dei quædam virtus

39. autoV gar o thn katoikian epouranion ecwn epopthV estin kai bohqoV ekeinou tou topou kai touV paraginomenouV epi kakwsei tuptwn apolluei

39. nam ipse qui habet in cælis habitationem visitator et adiutor est loci illius et venientes ad malefaciendum percutit ac perdit

40. kai ta men kata hliodwron kai thn tou gazofulakiou thrhsin outwV ecwrhsen

40. igitur de Heliodoro et ærarii custodia ita se res habet