Daniel, 4

1. []

1. Ego Nabuchodonosor quietus eram in domo mea, et florens in palatio meo

2. []

2. somnium vidi, quod perterruit me et cogitationes meæ in strato meo, et visiones capitis mei conturbaverunt me.

3. []

3. Et per me propositum est decretum ut introducerentur in conspectu meo cuncti sapientes Babylonis, et ut solutionem somnii indicarent mihi.

4. etouV oktwkaidekatou thV basileiaV naboucodonosor eipen eirhneuwn hmhn en tw oikw mou kai euqhnwn epi tou qronou mou

4. Tunc ingrediebantur arioli, magi, Chaldæi, et aruspices, et somnium narravi in conspectu eorum et solutionem eius non indicaverunt mihi

5. enupnion eidon kai eulabhqhn kai foboV moi epepesen

5. donec collega ingressus est in conspectu meo Daniel, cui nomen Baltassar secundum nomen Dei mei, qui habet spiritum deorum sanctorum in semetipso et somnium coram ipso locutus sum.

6. []

6. Baltassar princeps ariolorum, quoniam ego scio quod spiritum sanctorum deorum habeas in te, et omne sacramentum non est impossibile tibi visiones somniorum meorum, quas vidi, et solutionem earum narra.

7. []

7. Visio capitis mei in cubili meo Videbam, et ecce arbor in medio terræ, et altitudo eius nimia.

8. []

8. Magna arbor, et fortis et proceritas eius contingens caëlum aspectus illius erat usque ad terminos universæ terræ.

9. []

9. Folia eius pulcherrima, et fructus eius nimius et esca universorum in ea. subter eam habitabant animalia, et bestiæ, et in ramis eius conversabantur volucres caëli et ex ea vescebatur omnis caro.

10. ekaqeudon kai idou dendron uyhlon fuomenon epi thV ghV h orasiV autou megalh kai ouk hn allo omoion autw

10. Videbam in visione capitis mei super stratum meum, et ecce vigil, et sanctus de caëlo descendit.

11. kai h orasiV autou megalh h korufh autou hggizen ewV tou ouranou kai to kutoV autou ewV twn nefelwn plhroun ta upokatw tou ouranou o hlioV kai h selhnh en autw wkoun kai efwtizon pasan thn ghn

11. Clamavit fortiter, et sic ait Succidite arborem, et præcidite ramos eius excutite folia eius, et dispergite fructus eius fugiant bestiæ, quæ subter eam sunt, et volucres de ramis eius.

12. oi kladoi autou tw mhkei wV stadiwn triakonta kai upokatw autou eskiazon panta ta qhria thV ghV kai en autw ta peteina tou ouranou enosseuon o karpoV autou poluV kai agaqoV kai ecorhgei pasi toiV zwoiV

12. Verumtamen germen radicum eius in terra sinite, et alligetur vinculo ferreo et æreo in herbis, quæ foris sunt, et rore caëli tingatur, et cum feris pars eius in herba terræ.

13. eqewroun en tw upnw mou kai idou aggeloV apestalh en iscui ek tou ouranou

13. Cor eius ab humano commutetur, et cor feræ detur ei et septem tempora mutentur super eum.

14. kai efwnhse kai eipen autw ekkoyate auto kai katafqeirate auto prostetaktai gar apo tou uyistou ekrizwsai kai acreiwsai auto

14. In sententia vigilum decretum est, et sermo sanctorum, et petitio donec cognoscant viventes quoniam dominatur Excelsus in regno hominum; et cuicumque voluerit, dabit illud, et humillimum hominem constituet super eum.

15. kai outwV eipe rizan mian afete autou en th gh opwV meta twn qhriwn thV ghV en toiV oresi corton wV bouV nemhtai

15. Hoc somnium vidi ego Nabuchodonosor rex tu ergo Baltassar interpretationem narra festinus quia omnes sapientes regni mei non queunt solutionem edicere mihi tu autem potes, quia spiritus deorum sanctorum in te est.

16. kai apo thV drosou tou ouranou to swma autou alloiwqh kai epta eth boskhqh sun autoiV

16. Tunc Daniel, cuius nomen Baltassar, cœpit intra semetipsum tacitus cogitare quasi una hora et cogitationes eius conturbabant eum. Respondens autem rex ait Baltassar, somnium et interpretatio eius non conturbent te. Respondit Baltassar, et dixit Domine mi, somnium his, qui te oderunt, et interpretatio eius hostibus tuis sit.

17. ewV an gnw ton kurion tou ouranou exousian ecein pantwn twn en tw ouranw kai twn epi thV ghV kai osa an qelh poiei en autoiV [17a] enwpion mou exekoph en hmera mia kai h katafqora autou en wra mia thV hmeraV kai oi kladoi autou edoqhsan eiV panta anemon kai eilkusqh kai errifh kai ton corton thV ghV meta twn qhriwn thV ghV hsqie kai eiV fulakhn paredoqh kai en pedaiV kai en ceiropedaiV calkaiV edeqh up' autwn sfodra eqaumasa epi pasi toutoiV kai o upnoV mou apesth apo twn ofqalmwn mou

17. Arborem, quam vidisti sublimem, atque robustam, cuius altitudo pertingit ad caëlum, et aspectus illius in omnem terram

18. kai anastaV to prwi ek thV koithV mou ekalesa ton danihl ton arconta twn sofistwn kai ton hgoumenon twn krinontwn ta enupnia kai dihghsamhn autw to enupnion kai upedeixe moi pasan thn sugkrisin autou

18. et rami eius pulcherrimi, et fructus eius nimius, et esca omnium in ea, subter eam habitantes bestiæ agri, et in ramis eius commorantes aves caëli

19. megalwV de eqaumasen o danihl kai uponoia katespeuden auton kai fobhqeiV tromou labontoV auton kai alloiwqeishV thV orasewV autou kinhsaV thn kefalhn wran mian apoqaumasaV apekriqh moi fwnh praeia basileu to enupnion touto toiV misousi se kai h sugkrisiV autou toiV ecqroiV sou epelqoi

19. Tu es rex, qui magnificatus es, et invaluisti et magnitudo tua crevit, et pervenit usque ad caëlum, et potestas tua in terminos universæ terræ.

20. to dendron to en th gh pefuteumenon ou h orasiV megalh su ei basileu

20. Quod autem vidit rex vigilem, et sanctum descendere de caëlo, et dicere Succidite arborem, et dissipate illam, attamen germen radicum eius in terra dimittite, et vinciatur ferro et ære in herbis foris, et rore caëli conspergatur, et cum feris sit pabulum eius, donec septem tempora mutentur super eum

21. kai panta ta peteina tou ouranou ta nosseuonta en autw h iscuV thV ghV kai twn eqnwn kai twn glwsswn paswn ewV twn peratwn thV ghV kai pasai ai cwrai soi douleuousi

21. Hæc est interpretatio sententiæ Altissimi, quæ pervenit super dominum meum regem

22. to de anuywqhnai to dendron ekeino kai eggisai tw ouranw kai to kutoV autou ayasqai twn nefelwn su basileu uywqhV uper pantaV touV anqrwpouV touV ontaV epi proswpou pashV thV ghV uywqh sou h kardia uperhfania kai iscui ta proV ton agion kai touV aggelouV autou ta erga sou wfqh kaqoti exerhmwsaV ton oikon tou qeou tou zwntoV epi taiV amartiaiV tou laou tou hgiasmenou

22. Eiicient te ab hominibus, et cum bestiis ferisque erit habitatio tua, et fœnum ut bos comedes, et rore caëli infunderis septem quoque tempora mutabuntur super te, donec scias quod dominetur Excelsus super regnum hominum, et cuicumque voluerit, det illud.

23. kai h orasiV hn eideV oti aggeloV en iscui apestalh para tou kuriou kai oti eipen exarai to dendron kai ekkoyai h krisiV tou qeou tou megalou hxei epi se

23. Quod autem præcepit ut relinqueretur germen radicum eius, id est arboris regnum tuum tibi manebit postquam cognoveris potestatem esse caëlestem.

24. kai o uyistoV kai oi aggeloi autou epi se katatrecousin

24. Quam ob rem rex consilium meum placeat tibi, et peccata tua eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis pauperum forsitan ignoscet delictis tuis.

25. eiV fulakhn apaxousi se kai eiV topon erhmon apostelousi se

25. Omnia hæc venerunt super Nabuchodonosor regem.

26. kai h riza tou dendrou h afeqeisa epei ouk exerrizwqh o topoV tou qronou sou soi sunthrhqhsetai eiV kairon kai wran idou epi se etoimazontai kai mastigwsousi se kai epaxousi ta kekrimena epi se

26. Post finem mensium duodecim, in aula Babylonis deambulabat.

27. kurioV zh en ouranw kai h exousia autou epi pash th gh autou dehqhti peri twn amartiwn sou kai pasaV taV adikiaV sou en elehmosunaiV lutrwsai ina epieikeia doqh soi kai poluhmeroV genh epi tou qronou thV basileiaV sou kai mh katafqeirh se toutouV touV logouV agaphson akribhV gar mou o logoV kai plhrhV o cronoV sou

27. Responditque rex, et ait Nonne hæc est Babylon magna, quam ego ædificavi in domum regni, in robore fortitudinis meæ, et in gloria decoris mei?

28. kai epi sunteleia twn logwn naboucodonosor wV hkouse thn krisin tou oramatoV touV logouV en th kardia sunethrhse

28. Cumque sermo adhuc esset in ore regis, vox de caëlo ruit Tibi dicitur Nabuchodonosor rex Regnum tuum transibit a te,

29. kai meta mhnaV dwdeka o basileuV epi twn teicwn thV polewV meta pashV thV doxhV autou periepatei kai epi twn purgwn authV dieporeueto

29. et ab hominibus eiicient te, et cum bestiis et feris erit habitatio tua fœnum quasi bos comedes, et septem tempora mutabuntur super te, donec scias quod dominetur Excelsus in regno hominum, et cuicumque voluerit, det illud.

30. kai apokriqeiV eipen auth esti babulwn h megalh hn egw wkodomhsa kai oikoV basileiaV mou en iscui kratouV mou klhqhsetai eiV timhn thV doxhV mou

30. Eadem hora sermo completus est super Nabuchodonosor, et ex hominibus abiectus est, et fœnum ut bos comedit, et rore caëli corpus eius infectum est donec capilli eius in similitudinem aquilarum crescerent, et ungues eius quasi avium.

31. kai epi sunteleiaV tou logou autou fwnhn ek tou ouranou hkouse soi legetai naboucodonosor basileu h basileia babulwnoV afhrhtai sou kai eterw didotai exouqenhmenw anqrwpw en tw oikw sou idou egw kaqisthmi auton epi thV basileiaV sou kai thn exousian sou kai thn doxan sou kai thn trufhn sou paralhyetai opwV epignwV oti exousian ecei o qeoV tou ouranou en th basileia twn anqrwpwn kai w ean boulhtai dwsei authn ewV de hliou anatolhV basileuV eteroV eufranqhsetai en tw oikw sou kai krathsei thV doxhV sou kai thV iscuoV sou kai thV exousiaV sou

31. Igitur post finem dierum ego Nabuchodonosor oculos meos ad caëlum levavi, et sensus meus redditus est mihi et Altissimo benedixi, et viventem in sempiternum laudavi, et glorificavi quia potestas eius potestas sempiterna, et regnum eius in generationem et generationem.

32. kai oi aggeloi diwxontai se epi eth epta kai ou mh ofqhV oud' ou mh lalhshV meta pantoV anqrwpou corton wV boun se ywmisousi kai apo thV clohV thV ghV estai h nomh sou idou anti thV doxhV sou dhsousi se kai ton oikon thV trufhV sou kai thn basileian sou eteroV exei

32. Et omnes habitatores terræ apud eum in nihilum reputati sunt iuxta voluntatem enim suam facit tam in virtutibus caëli quam in habitatoribus terræ et non est qui resistat manui eius, et dicat ei Quare fecisti?

33. ewV de prwi panta telesqhsetai epi se naboucodonosor basileu babulwnoV kai ouc usterhsei apo pantwn toutwn ouqen [33a] egw naboucodonosor basileuV babulwnoV epta eth epedhqhn corton wV boun eywmisan me kai apo thV clohV thV ghV hsqion kai meta eth epta edwka thn yuchn mou eiV dehsin kai hxiwsa peri twn amartiwn mou kata proswpon kuriou tou qeou tou ouranou kai peri twn agnoiwn mou tou qeou twn qewn tou megalou edehqhn [33b] kai ai triceV mou egenonto wV pterugeV aetou oi onuceV mou wsei leontoV hlloiwqh h sarx mou kai h kardia mou gumnoV periepatoun meta twn qhriwn thV ghV enupnion eidon kai uponoiai me eilhfasi kai dia cronou upnoV me elabe poluV kai nustagmoV epepese moi

33. In ipso tempore sensus meus reversus est ad me, et ad honorem regni mei, decoremque perveni et figura mea reversa est ad me et optimates mei, et magistratus mei requisierunt me, et in regno meo restitutus sum et magnificentia amplior addita est mihi.

34. kai epi sunteleia twn epta etwn o cronoV mou thV apolutrwsewV hlqe kai ai amartiai mou kai ai agnoiai mou eplhrwqhsan enantion tou qeou tou ouranou kai edehqhn peri twn agnoiwn mou tou qeou twn qewn tou megalou kai idou aggeloV eiV ekalese me ek tou ouranou legwn naboucodonosor douleuson tw qew tou ouranou tw agiw kai doV doxan tw uyistw to basileion tou eqnouV sou soi apodidotai

34. Nunc igitur ego Nabuchodonosor laudo, et magnifico, et glorifico regem caëli quia omnia opera eius vera, et viæ eius iudicia, et gradientes in superbia potest humiliare.

35. []

35.

36. en ekeinw tw kairw apokatestaqh h basileia mou emoi kai h doxa mou apedoqh moi

36.

37. tw uyistw anqomologoumai kai ainw tw ktisanti ton ouranon kai thn ghn kai taV qalassaV kai touV potamouV kai panta ta en autoiV exomologoumai kai ainw oti autoV esti qeoV twn qewn kai kurioV twn kuriwn kai basileuV twn basilewn oti autoV poiei shmeia kai terata kai alloioi kairouV kai cronouV afairwn basileian basilewn kai kaqistwn eterouV ant' autwn [37a] apo tou nun autw latreusw kai apo tou fobou autou tromoV eilhfe me kai pantaV touV agiouV autou ainw oi gar qeoi twn eqnwn ouk ecousin en eautoiV iscun apostreyai basileian basilewV eiV eteron basilea kai apokteinai kai zhn poihsai kai poihsai shmeia kai qaumasia megala kai fobera kai alloiwsai upermegeqh pragmata kaqwV epoihsen en emoi o qeoV tou ouranou kai hlloiwsen ep' emoi megala pragmata egw pasaV taV hmeraV thV basileiaV mou peri thV yuchV mou tw uyistw qusiaV prosoisw eiV osmhn euwdiaV tw kuriw kai to areston enwpion autou poihsw egw kai o laoV mou to eqnoV mou kai ai cwrai mou ai en th exousia mou kai osoi elalhsan eiV ton qeon tou ouranou kai osoi an katalhfqwsi lalounteV ti toutouV katakrinw qanatw [37b] egraye de o basileuV naboucodonosor epistolhn egkuklion pasi toiV kata topon eqnesi kai cwraiV kai glwssaiV pasaiV taiV oikousaiV en pasaiV taiV cwraiV en geneaiV kai geneaiV kuriw tw qew tou ouranou aineite kai qusian kai prosforan prosferete autw endoxwV egw basileuV basilewn anqomologoumai autw endoxwV oti outwV epoihse met' emou en auth th hmera ekaqise me epi tou qronou mou kai thV exousiaV mou kai thV basileiaV mou en tw law mou ekrathsa kai h megalwsunh mou apokatestaqh moi [37c] naboucodonosor basileuV pasi toiV eqnesi kai pasaiV taiV cwraiV kai pasi toiV oikousin en autaiV eirhnh umin plhqunqeih en panti kairw kai nun upodeixw umin taV praxeiV aV epoihse met' emou o qeoV o megaV edoxe de moi apodeixai umin kai toiV sofistaiV umwn oti esti qeoV kai ta qaumasia autou megala to basileion autou basileion eiV ton aiwna h exousia autou apo genewn eiV geneaV kai apesteilen epistolaV peri pantwn twn genhqentwn autw en th basileia autou pasi toiV eqnesi toiV ousin upo thn basileian autou

37.