II Macabeus, 4

1. o de proeirhmenoV simwn o twn crhmatwn kai thV patridoV endeikthV gegonwV ekakologei ton onian wV autoV te eih ton hliodwron episeseikwV kai twn kakwn dhmiourgoV kaqesthkwV

1. Simon autem prædictus pecuniarum et patriæ delator male loquebatur de Onia tamquam ipse Heliodorum instigasset ad hæc et ipse fuisset incentor malorum

2. kai ton euergethn thV polewV kai ton khdemona twn omoeqnwn kai zhlwthn twn nomwn epiboulon twn pragmatwn etolma legein

2. provisoremque civitatis ac defensorem gentis suæ et æmulatorem legis Dei audebat insidiatorem regni dicere

3. thV de ecqraV epi tosouton probainoushV wste kai dia tinoV twn upo tou simwnoV dedokimasmenwn fonouV sunteleisqai

3. sed cum inimicitiæ in tantum procederent ut etiam per quosdam Simonis necessarios homicidia fierent

4. sunorwn o oniaV to calepon thV filoneikiaV kai apollwnion menesqewV ton koilhV suriaV kai foinikhV strathgon sunauxonta thn kakian tou simwnoV

4. considerans Onias periculum contentionis et Apollonium insanire utpote ducem Cœlesyriæ et Fœnicis ad augendam malitiam Simonis ad regem se contulit

5. proV ton basilea diekomisqh ou ginomenoV twn politwn kathgoroV to de sumforon koinh kai kat' idian panti tw plhqei skopwn

5. non ut civium accusator sed communem utilitatem apud semet ipsum universæ multitudinis considerans

6. ewra gar aneu basilikhV pronoiaV adunaton einai tucein eirhnhV eti ta pragmata kai ton simwna paulan ou lhmyomenon thV anoiaV

6. videbat enim sine regali providentia inpossibile esse pacem rebus dari nec Simonem posse cessare ab stultitia sua

7. metallaxantoV de ton bion seleukou kai paralabontoV thn basileian antiocou tou prosagoreuqentoV epifanouV upenoqeusen iaswn o adelfoV oniou thn arcierwsunhn

7. sed post Seleuci vitæ excessum cum suscepisset regnum Antiochus qui Nobilis appellabatur ambiebat Jason frater Oniæ summum sacerdotium

8. epaggeilamenoV tw basilei di' enteuxewV arguriou talanta exhkonta proV toiV triakosioiV kai prosodou tinoV allhV talanta ogdohkonta

8. adito rege promittens ei argenti talenta sexaginta et trecenta et ex reditibus aliis talenta octoginta

9. proV de toutoiV upiscneito kai etera diagrafein penthkonta proV toiV ekaton ean epicwrhqh dia thV exousiaV autou gumnasion kai efhbeion autw susthsasqai kai touV en ierosolumoiV antioceiV anagrayai

9. super hæc promittebat et alia centum quinquaginta si potestati ejus concederetur gymnasium et ephœbian sibi constituere et eos qui in Hierosolymis erant Antiochenos scribere

10. epineusantoV de tou basilewV kai thV archV krathsaV euqewV proV ton ellhnikon carakthra touV omofulouV metesthse

10. quod cum rex agnovisset et obtinuisset principatum statim ad gentilem ritum contribules suos transferre cœpit

11. kai ta keimena toiV ioudaioiV filanqrwpa basilika dia iwannou tou patroV eupolemou tou poihsamenou thn presbeian uper filiaV kai summaciaV proV touV rwmaiouV parwsaV kai taV men nomimouV kataluwn politeiaV paranomouV eqismouV ekainizen

11. et amotis his quæ humanitatis causa Judæis a regibus fuerant constituta per Johannem patrem Eupolemi qui apud Romanos de amicitia et societate functus est legationem legitimam civium jura destituens prava instituta sancibat

12. asmenwV gar up' authn thn akropolin gumnasion kaqidrusen kai touV kratistouV twn efhbwn upotasswn upo petason hgagen

12. etenim ausus est sub ipsa arce gymnasium constituere et optimos quosque ephœborum in lupanaribus ponere

13. hn d' outwV akmh tiV ellhnismou kai prosbasiV allofulismou dia thn tou asebouV kai ouk arcierewV iaswnoV uperballousan anagneian

13. erat autem hoc non initium sed incrementum quoddam et profectus gentilis et alienigenæ conversationis propter impii et non sacerdotis Jasonis nefarium et inauditum scelus

14. wste mhketi peri taV tou qusiasthriou leitourgiaV proqumouV einai touV iereiV alla tou men new katafronounteV kai twn qusiwn amelounteV espeudon metecein thV en palaistrh paranomou corhgiaV meta thn tou diskou prosklhsin

14. ita ut sacerdotes jam non circa altaris officia dediti essent sed contempto templo et sacrificiis neglectis festinarent participes fieri palestræ et præbitionis ejus iniustæ et in exercitiis disci

15. kai taV men patrwouV timaV en oudeni tiqemenoi taV de ellhnikaV doxaV kallistaV hgoumenoi

15. et patrios quidem honores nihil habentes græcas glorias optimas arbitrabantur

16. wn kai carin periescen autouV caleph peristasiV kai wn ezhloun taV agwgaV kai kaq' apan hqelon exomoiousqai toutouV polemiouV kai timwrhtaV escon

16. quarum gratia periculosa eos contentio habebat et eorum instituta æmulabantur ac per omnia his consimiles esse cupiebant quos hostes et peremptores habuerant

17. asebein gar eiV touV qeiouV nomouV ou radion alla tauta o akolouqoV kairoV dhlwsei

17. in leges enim divinas impie agere inpune non cedit sed hæc sequens tempus declaravit

18. agomenou de pentaethrikou agwnoV en turw kai tou basilewV parontoV

18. cum autem quinquennalis agon Tyro celebraretur et rex præsens esset

19. apesteilen iaswn o miaroV qewrouV wV apo ierosolumwn antioceiV ontaV parakomizontaV arguriou dracmaV triakosiaV eiV thn tou hrakleouV qusian aV kai hxiwsan oi parakomisanteV mh crhsqai eiV qusian dia to mh kaqhkein eiV eteran de kataqesqai dapanhn

19. misit Jason facinorosus ab Hierosolymis viros peccatores portantes argenti didragmas trecentas in sacrificiis Herculis quas postulaverunt hii qui adportaverant ne in sacrificiis erogarentur quia non oporteret sed in alios sumptus eas deputari

20. epese men oun tauta dia men ton aposteilanta eiV thn tou hrakleouV qusian eneken de twn parakomizontwn eiV taV twn trihrewn kataskeuaV

20. sed hæc oblata sunt quidem ab eo qui miserat in sacrificium Herculis propter præsentes autem datæ sunt in fabricam navium triremis

21. apostalentoV de eiV aigupton apollwniou tou menesqewV dia ta prwtoklisia tou filomhtoroV basilewV metalabwn antiocoV allotrion auton twn autou gegonenai pragmatwn thV kaq' auton asfaleiaV efrontizen oqen eiV iopphn paragenomenoV kathnthsen eiV ierosoluma

21. misso autem in Ægypto Apollonio Mnesthei filio propter primatus Filometoris regis cum cognovisset Antiochus alienum se a negotiis regni effectum propriis utilitatibus consulens profectus inde venit Joppen et inde Hierosolymam

22. megalomerwV de upo tou iaswnoV kai thV polewV apodecqeiV meta dadouciaV kai bown eisedecqh eiq' outwV eiV thn foinikhn katestratopedeusen

22. et magnifice ab Jasone et civitate susceptus cum facularum luminibus et laudibus ingressus est et inde Fœnicen exercitum convertit

23. meta de trieth cronon apesteilen iaswn menelaon ton tou proshmainomenou simwnoV adelfon parakomizonta ta crhmata tw basilei kai peri pragmatwn anagkaiwn upomnhmatismouV telesonta

23. et post triennii tempus misit Jason Menelaum supradicti Simonis fratrem portantem pecunias regi et de negotiis necessariis responsa perlaturum

24. o de sustaqeiV tw basilei kai doxasaV auton tw proswpw thV exousiaV eiV eauton kathnthsen thn arcierwsunhn uperbalwn ton iaswna talanta arguriou triakosia

24. at ille commendatus regi cum magnificasset faciem potestatis ejus in semet ipsum retorsit summum sacerdotium superponens Jasonem talenta argenti trecenta

25. labwn de taV basilikaV entolaV paregeneto thV men arcierwsunhV ouden axion ferwn qumouV de wmou turannou kai qhroV barbarou orgaV ecwn

25. acceptisque a rege mandatis venit nihil quidem dignum habens sacerdotio animos vero crudelis tyranni et feræ beluæ iram gerens

26. kai o men iaswn o ton idion adelfon uponoqeusaV uponoqeuqeiV uf' eterou fugaV eiV thn ammanitin cwran sunhlasto

26. et Jason quidem qui proprium fratrem captivaverat ipse deceptus profugus in ammaniten expulsus est regionem

27. o de menelaoV thV men archV ekratei twn de ephggelmenwn tw basilei crhmatwn ouden eutaktei

27. Menelaus autem principatum quidem obtinuit de pecuniis vero regi promissis nihil agebat cum exactionem faceret Sostratus qui arce erat præpositus

28. poioumenou de thn apaithsin swstratou tou thV akropolewV eparcou proV touton gar hn h twn diaforwn praxiV di' hn aitian oi duo upo tou basilewV proseklhqhsan

28. nam ad hunc exactio vectigalium pertinebat quam ob causam utrique ad regem vocati

29. kai o men menelaoV apelipen thV arcierwsunhV diadocon lusimacon ton eautou adelfon swstratoV de krathta ton epi twn kupriwn

29. Menelaus motus est sacerdotio succedente Lysimacho fratre suo Sostratus autem prælatus est Cypris

30. toioutwn de sunesthkotwn sunebh tarseiV kai mallwtaV stasiazein dia to antiocidi th pallakh tou basilewV en dwrea dedosqai

30. et cum hæc agerentur contigit Tarsenses et Mallotas seditionem movere eo quod Antiochidi concubinæ regis dono essent dati

31. qatton oun o basileuV hken katasteilai ta pragmata katalipwn ton diadecomenon andronikon twn en axiwmati keimenwn

31. festinanter itaque rex venit sedare illos relicto suffecto uno ex comitibus suis Andronico

32. nomisaV de o menelaoV eilhfenai kairon eufuh cruswmata tina twn tou ierou nosfisamenoV ecarisato tw andronikw kai etera etugcanen peprakwV eiV te turon kai taV kuklw poleiV

32. ratus autem Menelaus accepisse se tempus oportunum aurea quædam vasa templo furatus donavit Andronico et alia vendiderat Tyro et per vicinas civitates

33. a kai safwV epegnwkwV o oniaV aphlegcen apokecwrhkwV eiV asulon topon epi dafnhV thV proV antioceian keimenhV

33. quod cum certissime cognovisset Onias arguebat eum ipse in loco tuto se continens Antiochiæ secus Dafnen

34. oqen o menelaoV labwn idia ton andronikon parekalei ceirwsasqai ton onian o de paragenomenoV epi ton onian kai peisqeiV epi dolw kai dexiasqeiV meq' orkwn douV dexian kaiper en upoyia keimenoV epeisen ek tou asulou proelqein on kai paracrhma parekleisen ouk aidesqeiV to dikaion

34. unde Menelaus accedens ad Andronicum rogabat ut Onian interficeret qui cum venisset ad Onian et datis dextris cum jurejurando quamvis esset ei suspectus suasisset asylo procedere statim eum peremit non veritus justitiam

35. di' hn aitian ou monon ioudaioi polloi de kai twn allwn eqnwn edeinazon kai edusforoun epi tw tou androV adikw fonw

35. ob quam causam non solum Judæi sed et aliæ quoque nationes indignabantur et moleste ferebant de nece tanti viri iniusta

36. tou de basilewV epanelqontoV apo twn kata kilikian topwn enetugcanon oi kata polin ioudaioi summisoponhrountwn kai twn ellhnwn uper tou para logon ton onian apektonhsqai

36. sed regressum regem de Ciliciæ locis adierunt Judæi apud Antiochiam simul et Græci conquerentes de iniqua nece Oniæ

37. yucikwV oun o antiocoV epiluphqeiV kai trapeiV epi eleoV kai dakrusaV dia thn tou methllacotoV swfrosunhn kai pollhn eutaxian

37. contristatus itaque ad animam Antiochus et flexus ad misericordiam lacrimas fudit recordatus defuncti sobrietatem et modestiam

38. kai purwqeiV toiV qumoiV paracrhma thn tou andronikou porfuran perielomenoV kai touV citwnaV perirrhxaV periagagwn kaq' olhn thn polin ep' auton ton topon ouper ton onian hsebhsen ekei ton miaifonon apekosmhsen tou kuriou thn axian autw kolasin apodontoV

38. accensusque animis Andronicum purpura exutum circumduci per totam civitatem jubet et eodem loco quo in Onian impietatem commiserat sacrilegum vita privari Domino illi dignam pœnam tribuente

39. genomenwn de pollwn ierosulhmatwn kata thn polin upo tou lusimacou meta thV tou menelaou gnwmhV kai diadoqeishV exw thV fhmhV episunhcqh to plhqoV epi ton lusimacon cruswmatwn hdh pollwn dienhnegmenwn

39. multis autem sacrilegiis in templo a Lysimacho commissis Menelai consilio et divulgata fama congregata est multitudo adversus Lysimachum multo jam auro exportato

40. epegeiromenwn de twn oclwn kai taiV orgaiV diempiplamenwn kaqoplisaV o lusimacoV proV trisciliouV kathrxato ceirwn adikwn prohghsamenou tinoV auranou probebhkotoV thn hlikian ouden de htton kai thn anoian

40. turbis autem insurgentibus et animis ira repletis Lysimachus armatis fere tribus milibus iniquis manibus uti cœpit duce quodam Tyranno ætate pariter et dementia provecto

41. sunidonteV de kai thn epiqesin tou lusimacou sunarpasanteV oi men petrouV oi de xulwn pach tineV de ek thV parakeimenhV spodou drassomenoi furdhn enetinasson eiV touV peri ton lusimacon

41. sed ut intellexerunt conatum Lysimachi alii lapides alii fustes validos arripere quidam vero cinerem in Lysimachum jacere

42. di' hn aitian pollouV men autwn traumatiaV epoihsan tinaV de kai katebalon pantaV de eiV fughn sunhlasan auton de ton ierosulon para to gazofulakion eceirwsanto

42. et multi quidem vulnerati quidam autem et prostrati omnes vero in fugam versi sunt ipsum etiam sacrilegum secus ærarium interfecerunt

43. peri de toutwn enesth krisiV proV ton menelaon

43. de his ergo cœpit judicium adversus Menelaum agitari

44. katanthsantoV de tou basilewV eiV turon ep' autou thn dikaiologian epoihsanto oi pemfqenteV treiV andreV upo thV gerousiaV

44. et cum venisset rex Tyrum ad ipsum negotium detulerunt missi viri tres a senioribus

45. hdh de leleimmenoV o menelaoV ephggeilato crhmata ikana tw ptolemaiw dorumenouV proV to peisai ton basilea

45. et cum superaretur Menelaus promisit Ptolomeo multas pecunias ad suadendum regi

46. oqen apolabwn o ptolemaioV eiV ti peristulon wV anayuxonta ton basilea meteqhken

46. itaque Ptolomeus in quodam atrio positum quasi refrigerandi gratia regem adiit et a sententia deduxit

47. kai ton men thV olhV kakiaV aition menelaon apelusen twn kathgorhmenwn toiV de talaipwroiV oitineV ei kai epi skuqwn elegon apeluqhsan akatagnwstoi toutoiV qanaton epekrinen

47. et Menelaum quidem universæ malitiæ reum criminibus absolvit miseros autem qui etiam si apud Scytas causam dixissent innocentes judicarentur morte damnavit

48. tacewV oun thn adikon zhmian upescon oi peri polewV kai dhmwn kai twn ierwn skeuwn prohgorhsanteV

48. cito ergo iniustam pœnam dederunt qui pro civitate et populo et sacris vasis causam prosecuti sunt

49. di' hn aitian kai turioi misoponhrhsanteV ta proV thn khdeian autwn megaloprepwV ecorhghsan

49. quam ob rem Tyri quoque indignati erga sepulturam eorum liberalissimi extiterunt

50. o de menelaoV dia taV twn kratountwn pleonexiaV emenen epi th arch epifuomenoV th kakia megaV twn politwn epibouloV kaqestwV

50. Menelaus autem propter eorum qui in potentia erant avaritiam permanebat in potestate crescens in malitia et ad insidias civium