Eclesiástico, 29
1. Quien hace misericordia, presta al prójimo, quien le apoya con su mano, guarda los mandamientos.
1. de fenore qui facit misericordiam fenerat proximum et qui prævalet manu mandata servat
2. Presta a tu prójimo cuando se halle en necesidad, y por tu parte restituye a tiempo al prójimo.
2. fenera proximum tibi in tempore necessitatis illius et iterum redde proximo in tempore suo
3. Mantén tu palabra y ten confianza en él, y en toda ocasión encontrarás lo que necesitas.
3. confirma verbum et fideliter age cum illo et in omni tempore invenies quod tibi necessarium est
4. Muchos consideran el préstamo como una ganga, y a los que les han socorrido causan sinsabores.
4. multi quasi inventionem æstimaverunt fenus et præstiterunt molestiam his qui se adiuvaverunt
5. Hasta que no recibe, besa las manos de su prójimo, y ante su dinero humilla la voz; pero al tiempo de la restitución da largas, responde con palabras negligentes y echa la culpa a las circustancias.
5. donec accipiant osculantur manum dantis et in promissionibus humiliant vocem suam
6. Si puede, el otro recibirá apenas la mitad, y aun lo tendrá como una ganga. Si no, se quedará sin su dinero, y se habrá ganado sin necesidad un enemigo, que le devolverá maldiciones e injurias y le dará, en vez de gloria, vilipendio.
6. et in tempore redditionis postulabit tempus et loquetur verba acediæ et murmurationum et tempus causabitur
7. Muchos, sin malicia, vuelven las espaldas, pues temen ser despojados sin necesidad.
7. si autem potuerit reddere aversatus solide vix reddet dimidium et conputabit illud quasi inventionem
8. Pero con el humilde muéstrate paciente, y a tu limosna no des largas.
8. sin autem fraudavit illum pecunia sua et possidebit illum inimicum gratis
9. En atención al mandamiento, acoge al indigente, según su necesidad no le despidas vacío.
9. et convicia et maledicta reddet illi et pro honore et beneficio reddet illi contumeliam
10. Gasta dinero por el hermano y el amigo, que no se te enroñe bajo la piedra y lo pierdas.
10. multi non causa nequitiæ non feneraverunt sed fraudari gratis timuerunt
11. Coloca tu tesoro según los mandamientos del Altísimo, y te dará provecho más que el oro.
11. verumtamen super humilem animo fortior esto et pro elemosyna non trahas illum
12. Encierra la limosna en tus graneros, ella te preservará de todo mal.
12. propter mandatum adsume pauperem et propter inopiam ejus ne dimittas illum vacuum
13. Mejor que recio escudo y que pesada lanza frente al enemigo combatirá por ti.
13. perde pecuniam pro fratre et amico et non abscondas illam sub lapide in perditionem
14. El hombre bueno sale fiador de su prójimo, el que ha perdido la vergüenza, lo deja abandonado.
14. pone thesaurum tuum in præceptis Altissimi et proderit tibi magis quam aurum
15. No olvides los favores de tu fiador, pues él se ha expuesto por ti.
15. conclude elemosynam in corde pauperis et hæc pro te exorabit ab omni malo
16. El pecador dilapida los bienes de su fiador, el ingrato abandona en su corazón al que le ha salvado.
16. super scutum potentis et super lanceam
17. La fianza perdió a muchos que iban bien, los sacudió como ola del mar.
17. adversus inimicum tuum pugnabit
18. Echó de su patria a hombres poderosos, que anduvieron errando por naciones extrañas.
18. vir bonus fidem facit proximo suo et qui perdiderit confusionem derelinquet sibi
19. Pecador que se presta a la fianza buscando especular, incurre en juicio.
19. gratiam fidejussoris ne obliviscaris dedit enim pro te animam suam
20. Acoge al prójimo según tus recursos, y cuida de no caer tú mismo.
20. repromissorem fugit peccator et inmundus
21. Lo primero para vivir es agua, pan, vestido, y casa para abrigarse.
21. bona repromissoris sibi adscribit peccator et ingratus sensu derelinquet liberantem se
22. Más vale vida de pobre bajo techo de tablas que comida suntuosa en casa de extraños.
22. vir repromittit de proximo suo et cum perdiderit reverentiam relinquetur ab eo
23. En lo poco y en lo mucho ten buena cara, y no escucharás reproches de tu huésped.
23. repromissio nequissima multos perdidit dirigentes et commovit illos quasi fluctus maris
24. Triste vida andar de casa en casa: donde te hospedes no podrás abrir la boca.
24. viros potentes gyrans migrare fecit et vagati sunt in gentibus alienis
25. Hospedarás y darás de beber a desagradecidos, y encima tendrás que oír cosas amargas:
25. peccator transgrediens mandata Domini incidet in promissionem nequa et qui conatur multa agere incidet in judicium
26. «Pasa, huésped, adereza la mesa, si tienes algo a mano, dame de comer.»
26. recupera proximum secundum virtutem tuam et adtende tibi ne incidas
27. - «Vete, huésped, cede el puesto a uno más digno, viene a hospedarse mi hermano, necesito la casa.»
27. initium vitæ aqua et panis et vestimentum et domus protegens turpitudinem
28. Duro es para un hombre de sentimiento tal desprecio de la casa, tal insulto propio para un deudor.
28. melior victus pauperis sub tegimen asserum quam epulæ splendidæ in peregre sine domicilio
29.
29. super minimum et magnum placeat tibi et inproperium peregrinationis non audies
30.
30. vita nequa hospitandi de domo in domum et ubi hospitabitur non fiducialiter aget nec aperiet os
31.
31. hospitabit et pascet et potabit ingratos et ad hæc amara audiet
32.
32. transi hospes et orna mensam et quæ in manu habes ciba ceteros
33.
33. exi a facie honoris amicorum meorum necessitudine domus meæ hospitio mihi factus est frater
34.
34. gravia hæc homini habenti sensum correptio domus et inproperium feneratoris
