Liber I Maccabaeorum, 9
1. interea ubi audivit Demetrius quia cecidit Nicanor et exercitus ejus in prœlio adposuit Bacchidem et Alchimum rursum mittere in Judæam et dextrum cornu cum illis
1. Quando Demetrio seppe che era morto Nicànore ed era stato distrutto il suo esercito in combattimento, decise di mandare di nuovo Bàcchide e Àlcimo in Giudea e l'ala destra dell'esercito con loro.
2. et abierunt viam quæ ducit in Galgala et castra posuerunt in Mesaloth quæ est in Arbellis et occupaverunt eam et peremerunt animas hominum multas
2. Seguirono la via di Gàlgala e si accamparono sopra Mesalòt in Arbela; la occuparono e vi fecero morire molti uomini.
3. et mense primo anni centesimi quinquagesimi et secundi adplicuerunt exercitum ad Hierusalem
3. Nel primo mese dell'anno centocinquantadue posero il campo contro Gerusalemme.
4. et surrexerunt et abierunt in Berea viginti milia virorum et duo milia equitum
4. Poi lo tolsero e si portarono a Berea con ventimila fanti e duemila cavalieri.
5. et Judas castra posuerat in Laisa et tria milia viri cum eo electi
5. Giuda era accampato a Elasà con tremila uomini scelti.
6. et viderunt multitudinem exercitus quia multi sunt et timuerunt valde et multi subtraxerunt se de castris et non remanserunt ex eis nisi octingenti viri
6. Quando videro la massa di un esercito così numeroso, ne rimasero sgomenti e molti si dileguarono dal campo e non restarono che ottocento uomini.
7. et vidit Judas quod defluxit exercitus suus et bellum perurguebat eum confractus est corde quia non habebat tempus congregandi eos et dissolutus est
7. Giuda vide che il suo esercito si disgregava mentre la battaglia incalzava; si sentì venire meno il cuore, perché non aveva possibilità di radunare i suoi,
8. et dixit his qui residui erant surgamus et eamus ad adversarios nostros si poterimus pugnare adversus eos
8. e tutto affranto disse ai superstiti: "Alziamoci e andiamo contro i nostri avversari, nella speranza di poterli debellare".
9. et avertebant eum dicentes non poterimus sed liberemus animas nostras modo et revertemur ad fratres nostros et pugnabimus adversus eos nos autem pauci sumus
9. Ma lo dissuadevano dicendo: "Per il momento non riusciremo a fare altro che metterci in salvo, ma torneremo poi con i nostri fratelli e combatteremo contro di loro; da soli siamo troppo pochi".
10. et ait Judas absit istam rem facere ut fugiamus ab eis et si adpropiavit tempus nostrum moriamur in virtute propter fratres nostros et non inferamus crimen gloriæ nostræ
10. Giuda disse: "Non faremo mai una cosa simile: fuggire da loro! Se è giunta la nostra ora, moriamo da eroi per i nostri fratelli e non lasciamo ombra alla nostra gloria".
11. et movit exercitus de castris et steterunt illis obviam et divisi sunt equites in duas partes et fundibalarii et sagittarii præibant exercitum et primi certaminis omnes potentes
11. L'esercito nemico uscì dal campo, schierandosi contro i Giudei: la cavalleria si divise in due ali e i frombolieri e gli arcieri precedevano lo schieramento; i più validi erano tutti in prima fila e Bàcchide stava all'ala destra.
12. Bacchides autem erat in dextro cornu et proximavit legio ex duabus partibus et clamabant tubis
12. La falange si mosse avanzando ai due lati, al suono delle trombe; anche dalla parte di Giuda si diede fiato alle trombe.
13. exclamaverunt autem et hii qui erant ex parte Judæ etiam ipsi et commota est terra a voce exercituum et commissum est prœlium a mane usque ad vesperam
13. La terra fu scossa dal fragore degli eserciti. Si scatenò la battaglia che durò dal mattino fino a sera.
14. et vidit Judas quia firmior est pars exercitus Bacchidis in dextris et convenerunt cum ipso omnes constantes corde
14. Giuda notò che Bàcchide e la parte più forte dell'esercito erano a destra: allora si unirono a lui tutti i più coraggiosi
15. et contrita est dextra pars ab eis et persecutus est eos usque ad montem Azoti
15. e fu travolta l'ala destra dal loro urto ed egli la inseguì fino al monte di Azoto.
16. et qui in sinistro cornu erant viderunt quod contritum est dextrum cornu et secuti sunt post Judam et qui cum ipso erant a tergo
16. Ma quelli dell'ala sinistra, vedendo che era stata sconfitta l'ala destra, si volsero sugli stessi passi di Giuda e dei suoi uomini assalendoli alle spalle.
17. et ingravatum est prœlium et ceciderunt vulnerati multi ex his et illis
17. Così si accese la battaglia e caddero molti feriti a morte, da una parte e dall'altra;
18. et Judas cecidit et ceteri fugerunt
18. cadde anche Giuda e gli altri fuggirono.
19. et Jonathas et Simon tulerunt Judam fratrem suum in Modin
19. Giònata e Simone raccolsero Giuda, loro fratello, e lo seppellirono nel sepolcro dei suoi padri, a Modin.
20. et fleverunt eum omnis populus Israël planctu magno et lugebant dies multos
20. Tutto Israele lo pianse: furono in gran lutto e fecero lamenti per molti giorni, esclamando:
21. et dixerunt quomodo cecidit potens qui salvum faciebat Israël
21. "Come è potuto cadere l'eroe che salvava Israele?".
22. et cetera verba Judæ bellorum et virtutum quas fecit non sunt descripta multa enim erant valde
22. Il resto delle imprese di Giuda e delle battaglie, degli eroismi di cui diede prova e dei suoi titoli di gloria non è stato scritto, perché troppo grande era il loro numero.
23. et factum est post obitum Judæ emerserunt iniqui in omnibus finibus Israël et exorti sunt omnes qui operabantur iniquitatem
23. Dopo la morte di Giuda riapparvero gli iniqui in tutto il territorio d'Israele e risorsero tutti gli operatori d'ingiustizia.
24. in diebus illis facta est fames magna valde et tradidit se Bacchidi omnis regio eorum cum ipsis
24. In quei giorni sopravvenne una terribile carestia e gli stessi abitanti della regione passarono dalla loro parte.
25. et elegit Bacchides impios viros et constituit eos dominos regionis
25. Bàcchide scelse uomini rinnegati e li fece padroni della regione.
26. et exquirebant et perscrutabantur amicos Judæ et adducebant eos ad Bacchidem et vindicabat in illos et inludebat
26. Si diedero a ricercare e braccare gli amici di Giuda e li conducevano da Bàcchide, che si vendicava di loro e li scherniva.
27. et facta est tribulatio magna in Israël qualis non fuit ex qua die non est visus propheta in Israël
27. Ci fu grande tribolazione in Israele, come non si verificava dal giorno in cui non era più apparso un profeta in mezzo a loro.
28. et congregati sunt omnes amici Judæ et dixerunt Jonathæ
28. Allora tutti gli amici di Giuda si radunarono e dissero a Giònata:
29. ex quo frater tuus Judas defunctus est vir similis ei non est qui exeat contra inimicos Bacchidem et eos qui inimici sunt genti nostræ
29. "Da quando è morto tuo fratello Giuda, non c'è uomo simile a lui per condurre l'azione contro i nemici e Bàcchide, e contro gli avversari della nostra nazione.
30. nunc itaque te elegimus hodie esse nobis principem et ducem ad bellandum bellum nostrum
30. Ora noi oggi eleggiamo te nostro capo e condottiero al suo posto, per combattere le nostre battaglie".
31. et suscepit Jonathas tempore illo principatum et surrexit loco Judæ fratris sui
31. Giònata assunse il comando in quella occasione e prese il posto di Giuda, suo fratello.
32. et cognovit Bacchides et quærebat eum occidere
32. Bàcchide, avutane notizia, cercava di ucciderlo.
33. et cognovit Jonathas et Simon frater ejus et omnes qui cum eo erant et fugerunt in desertum Thecuæ et consederunt ad aquam lacus Asphar
33. Ma Giònata e Simone, suo fratello, con tutti i loro seguaci, lo seppero e fuggirono nel deserto di Tekòa e si accamparono presso la cisterna di Asfar.
34. et cognovit Bacchides et die sabbatorum venit ipse et omnis exercitus ejus trans Jordanem
34. Bàcchide però lo venne a sapere in giorno di sabato e si portò anche lui con tutto il suo esercito al di là del Giordano.
35. et misit fratrem suum ducem populi et rogavit Nabatheos amicos suos ut commendaret illis adparatum suum qui erat copiosus
35. Giònata inviò suo fratello, capo della turba, a chiedere ai Nabatei, suoi amici, di poter deporre presso di loro i propri equipaggiamenti, che erano abbondanti.
36. et exierunt filii Jambri ex Madabas et conprehenderunt Johannem et omnia quæ habebat et abierunt habentes ea
36. Ma i figli di Iambrì, che abitavano a Màdaba, fecero una razzia e catturarono Giovanni con tutte le cose che aveva e portarono via tutto.
37. post hæc verba renuntiatum est Jonathæ et Simoni fratri ejus quia filii Jambri faciunt nuptias magnas et ducunt sponsam ex Nadaba filiam unius de magnis principibus Chanaan cum ambitione magna
37. Dopo questo fatto riferirono a Giònata e a Simone, suo fratello: "I figli di Iambrì celebrano una grande festa di nozze e da Nadabàt conducono la sposa, figlia di uno dei grandi magnati di Canaan, con corteo solenne".
38. et recordati sunt sanguinis Johannis fratris sui et ascenderunt et absconderunt se sub tegumento montis
38. Si ricordarono allora del sangue del loro fratello Giovanni, perciò si mossero e si appostarono in un antro del monte.
39. et levaverunt oculos suos et viderunt et ecce tumultus et adparatus multus et sponsus processit et amici ejus et fratres ejus obviam illis cum tympanis et musicis et armis multis
39. Ed ecco, alzando gli occhi, videro un corteo numeroso e festante e lo sposo con gli amici e i fratelli, che avanzava incontro al corteo, con tamburelli e strumenti musicali e grande apparato.
40. et surrexerunt ad eos cum insidiis et occiderunt eos et ceciderunt multi vulnerati et residui fugerunt in montem et acceperunt omnia spolia eorum
40. Balzando sopra di loro dall'appostamento in cui si trovavano, li trucidarono; molti caddero colpiti a morte mentre gli altri ripararono sul monte, ed essi presero le loro spoglie.
41. et conversæ sunt nuptiæ in luctum et vox musicorum ipsorum in lamentum
41. Le nozze furono mutate in lutto e i suoni delle loro musiche in lamento.
42. et vindicaverunt vindicta sanguinem fratris sui et reversi sunt ad ripam Jordanis
42. Così vendicarono il sangue del loro fratello e ritornarono nelle paludi del Giordano.
43. et audivit Bacchides et venit die sabbatorum usque ad oram Jordanis in virtute multa
43. Bàcchide ne ebbe notizia e venne in giorno di sabato fin sulle sponde del Giordano con un numeroso esercito.
44. et dixit ad suos Jonathas surgamus et pugnemus contra inimicos nostros non est enim hodie sicut heri et nudius tertius
44. Giònata disse ai suoi: "Alziamoci e combattiamo per la nostra vita, perché oggi non è come ieri e l'altro ieri.
45. ecce enim bellum ex adverso aqua vero Jordanis hinc et inde et ripæ et paludes et saltus et non est locus devertendi
45. Ecco, abbiamo i nemici di fronte a noi e alle spalle, dall'uno e dall'altro lato abbiamo l'acqua del Giordano, la palude e la boscaglia: non c'è possibilità di scampo.
46. nunc ergo clamate in cælum ut liberemini de manu inimicorum vestrorum et commissum est bellum
46. Alzate perciò ora le vostre grida al Cielo, perché possiate salvarvi dalla mano dei vostri nemici".
47. et extendit Jonatha manum suam percutere Bacchidem et devertit ab eo retro
47. E si attaccò battaglia. Giònata stese la mano per colpire Bàcchide, ma questi lo scansò e si tirò indietro.
48. et desiluit Jonathan et transnataverunt ad eos Jordanem
48. Allora Giònata e i suoi uomini si gettarono nel Giordano e raggiunsero a nuoto l'altra sponda; ma gli altri non passarono il Giordano per inseguirli.
49. et ceciderunt de parte Bacchidis die illa mille viri et reversi sunt Hierusalem
49. Dalla parte di Bàcchide caddero in quella giornata circa mille uomini.
50. et ædificaverunt civitates munitas in Judæa munitionem quæ erat in Hiericho et in Ammaum et in Bethoron et Bethel et Tamnatan et Phara et Thopo muris excelsis et portis et seris
50. Bàcchide poi tornò a Gerusalemme ed edificò fortezze in tutta la Giudea: le fortezze di Gerico, Èmmaus, Bet-Oron, Betel, Tamnata, Piratòn e Tefon, con mura alte, porte e sbarre, e
51. et posuit custodiam in eis ut inimicitias exercerent in Israël
51. vi pose un presidio per molestare Israele.
52. et munivit civitatem Bethsuram et Gazara et arcem et posuit in eis auxilia et adparatum escarum
52. Fortificò anche la città di Bet-Sur, Ghezer e la Cittadella e vi stabilì milizie e vettovaglie.
53. et accepit filios principum regionis obsides et posuit eos in arce in Hierusalem in custodia
53. Prese come ostaggi i figli dei capi della regione e li pose come prigionieri nella Cittadella a Gerusalemme.
54. et anno centesimo quinquagesimo tertio mense secundo præcepit Alchimus destrui muros domus sanctæ interioris et destrui opera prophetarum et cœpit destruere
54. Nell'anno centocinquantatré, nel secondo mese, Àlcimo ordinò di demolire il muro del cortile interno del santuario; distrusse così l'opera dei profeti. Si incominciò dunque a demolire.
55. in tempore illo percussus est Alchimus et inpedita sunt opera illius et obclusum est os ejus et dissolutus est paralysin nec ultra loqui potuit verbum et mandare de domo sua
55. Ma in quel tempo Àlcimo ebbe un grave malore e la sua opera fu interrotta. La sua bocca rimase impedita e paralizzata, e non poteva più parlare né dare disposizioni per la sua casa.
56. et mortuus est Alchimus in tempore illo cum tormento magno
56. Àlcimo morì in quel tempo con grande tormento.
57. et vidit Bacchides quoniam mortuus est Alchimus et reversus est ad regem et siluit terra annis duobus
57. Bàcchide, vedendo che Àlcimo era morto, se ne tornò presso il re, e la Giudea rimase tranquilla per due anni.
58. et cogitaverunt omnes iniqui dicentes ecce Jonathas et qui cum eo sunt in silentio habitant confidentes nunc ergo adducamus Bacchidem et conprehendet eos omnes in una nocte
58. Tutti gli iniqui tennero questo consiglio: "Ecco, Giònata e i suoi vivono tranquilli e sicuri. Noi dunque faremo venire Bàcchide, che li catturerà tutti in una sola notte".
59. et abierunt et consilium ei dederunt
59. Andarono e tennero consiglio da lui.
60. et surrexit ut veniret cum exercitu multo et misit occulte epistulas sociis suis qui erant in Judæa ut conprehenderent Jonathan et eos qui cum eo erant sed non potuerunt quia innotuit eis consilium eorum
60. Egli si mosse per venire con un esercito numeroso e mandò di nascosto lettere a tutti i suoi fautori nella Giudea, perché s'impadronissero di Giònata e dei suoi. Ma non vi riuscirono, perché era stata svelata la loro trama.
61. et adprehendit de viris regionis qui principes erant malitiæ quinquaginta viros et occidit eos
61. Anzi, questi presero una cinquantina di uomini, tra i promotori di tale scelleratezza nel paese, e li misero a morte.
62. et secessit Jonathas et Simon et qui cum eo erant in Bethbessi quæ est in deserto et struxit diruta ejus et firmaverunt eam
62. Poi Giònata e Simone con i loro uomini si ritirarono a Bet-Basì nel deserto, ricostruirono le sue rovine e la fortificarono.
63. et agnovit Bacchides et congregavit universam multitudinem suam et his qui de Juda erant denuntiavit
63. Lo seppe Bàcchide; radunò la sua gente e avvisò quelli della Giudea.
64. et venit et castra posuit desuper a Bethbesse et obpugnavit eam dies multos et fecit machinas
64. Quindi andò ad accamparsi presso Bet-Basì e l'attaccò per molti giorni allestendo anche macchine.
65. et reliquit Jonathas Simonem fratrem suum in civitate et exiit in regionem et venit cum numero
65. Giònata lasciò Simone, suo fratello, nella città e uscì nella regione, percorrendola con un drappello di armati.
66. et percussit Odaren et fratres ejus et filios Phaseron in tabernaculo ipsorum et cœpit cædere et crescere in virtutibus
66. Batté Odomerà con i suoi fratelli e i figli di Fasiròn nel loro attendamento. Cominciarono così a battersi e aumentarono di forze.
67. Simon vero et qui cum ipso erant exierunt de civitate et succenderunt machinas
67. Simone, a sua volta, e i suoi fecero una sortita dalla città e incendiarono le macchine.
68. et pugnaverunt contra Bacchidem et contritus est ab eis et adflixerunt eum valde quoniam consilium ejus et congressus ejus erat inanis
68. Poi attaccarono Bàcchide, che fu da loro sconfitto, e lo posero in grande angustia, perché il suo piano e la sua impresa erano andati a vuoto.
69. et iratus contra viros iniquos qui ei consilium dederant ut veniret in regionem ipsorum multos ex eis occidit ipse autem cogitavit cum reliquis abire in regionem suam
69. Si rivolse con rabbia contro quegli iniqui, che l'avevano consigliato di venire in quella regione, e ne mandò a morte molti; poi decise di ritornare nella sua terra.
70. et cognovit Jonathas et misit ad eum legatos conponere cum ipso pacem et reddere ei captivitatem
70. Giònata lo seppe e gli mandò messaggeri per concludere la pace e scambiare i prigionieri.
71. et libenter accepit et fecit secundum verba ejus et juravit nihil se ei facturum mali omnibus diebus vitæ ejus
71. Quegli accettò e fece secondo le sue proposte, giurandogli che non gli avrebbe recato alcun male per il resto dei suoi giorni;
72. et reddidit ei captivitatem quam prius erat prædatus de terra Juda et conversus abiit in terram suam et non adposuit amplius venire in fines ejus
72. gli restituì i prigionieri che prima aveva catturato nella Giudea e, messosi sulla via del ritorno, se ne andò nella sua terra e non volle più tornare nel loro territorio.
73. et cessavit gladius ex Israël et habitavit Jonathas in Machemas et cœpit Jonathas ibi judicare populum et exterminavit impios ex Israël
73. Così si riposò la spada in Israele. Giònata si stabilì a Micmas. Incominciò a governare il popolo e fece sparire i rinnegati da Israele.