1 Machabejska, 2

1. W tym czasie powstał Matatiasz, syn Jana, syna Symeona, kapłan z pokolenia Joariba z Jerozolimy, który mieszkał w Modin.

1. in illis diebus surrexit Matthathias filius Johannis filii Simeonis sacerdos ex filiis Joarim ab Hierusalem et consedit in monte Modin

2. Miał on pięciu synów: Jana, który miał przydomek Gaddi,

2. et habebat filios quinque Johannan qui cognominabatur Gaddis

3. Szymona, który miał przydomek Tassi,

3. et Simeon qui cognominabatur Thasi

4. Judę, który miał przydomek Machabeusz,

4. et Judas qui vocabatur Macchabeus

5. Eleazara, który miał przydomek Auaran, i Jonatana, który miał przydomek Apfus.

5. et Eleazarus qui cognominabatur Abaron et Jonathas qui cognominabatur Apphus

6. Kiedy zobaczył on świętokradztwa, które się działy między ludem w Judzie i w Jerozolimie,

6. hii viderunt mala quæ fiebant in populo Juda et in Hierusalem

7. powiedział: Biada mi! Dlaczego się urodziłem? Czy po to, żeby oglądać upadek mego narodu i upadek Świętego Miasta? Oto zasiedli tam po to, żeby wydać je w ręce nieprzyjaciół, a świątynię w ręce cudzoziemców.

7. et dixit Matthathias væ mihi ut quid natus sum videre contritionem populi mei et contritionem civitatis sanctæ et sedere illic cum datur in manibus inimicorum

8. Świątynia stała się podobna do człowieka bez czci,

8. sancta in manu extraneorum facta sunt templum ejus sicut homo ignobilis

9. a wspaniałe jej naczynia zabrano do niewoli. Niemowlęta jego mordowano na ulicach, a młodzieńcy padali pod nieprzyjacielskim mieczem.

9. vasa gloriæ ejus captiva abducta sunt trucidati sunt juvenes ejus in plateis et juvenes ejus ceciderunt gladio inimicorum

10. Jakiż naród nie rozciągał nad nim władzy i siłą nie zabierał z niego łupów!

10. quæ gens non hereditavit regnum ejus et non obtinuit spolia ejus

11. Wszystkie jego ozdoby zrabowano: niegdyś wolne - stało się niewolnikiem.

11. omnis conpositio ejus ablata est quæ erat libera facta est ancilla

12. I oto wniwecz obrócona jest świętość nasza, piękność nasza i chwała nasza, a poganie je zbezcześcili.

12. et ecce sancta nostra et pulchritudo nostra et claritas nostra desolata est et coinquinaverunt eam gentes

13. Na cóż więc nam jeszcze życie?

13. quo ergo nobis adhuc vivere

14. Matatiasz i jego synowie rozdarli swoje szaty, włożyli na siebie wory i gorzko płakali.

14. et scidit Matthathias et filii ejus vestimenta sua et operuerunt se ciliciis et planxerunt valde

15. Wtedy do miasta Modin przybyli królewscy wysłańcy, którzy zmuszali do odstępstwa przez uczestnictwo w składaniu ofiary.

15. et venerunt illuc qui missi erant a rege Antiocho ut cogerent eos qui confugerant in civitate Modin immolare et accendere et a lege Dei discedere

16. Wielu spomiędzy Izraelitów przyszło do nich. Gdy jednak zebrali się Matatiasz i jego synowie,

16. et multi de populo Israël consentientes accesserunt ad eos sed Matthathias et filii ejus constanter steterunt

17. wtedy królewscy wysłańcy zwrócili się do Matatiasza słowami: Ty jesteś zwierzchnikiem, sławnym i wielkim w tym mieście, a powagę twoją umacniają synowie i krewni.

17. et respondentes qui missi erant ab Antiocho dixerunt Matthathiæ princeps et clarissimus et magnus es in hac civitate et ornatus filiis et fratribus

18. Teraz więc ty pierwszy przystąp i wykonaj to, co jest polecone w królewskim dekrecie, tak jak to uczyniły już wszystkie narody, a nawet mieszkańcy Judy i ci, którzy pozostali w Jerozolimie. Za to ty i synowie twoi będziecie należeli do królewskich przyjaciół, ty i synowie twoi będziecie zaszczytnie obdarzeni srebrem, złotem i innymi darami.

18. ergo accede prior et fac jussum regis sicut fecerunt omnes gentes et viri Juda et qui remanserunt in Hierusalem et eris tu et filii tui inter amicos regis et amplificatus argento et auro et muneribus multis

19. Na to jednak Matatiasz odpowiedział donośnym głosem: Jeżeli nawet wszystkie narody, które mieszkają w państwie podległym królewskiej władzy, na znak posłuszeństwa swemu królowi odstąpiły od kultu swych ojców i zgodziły się na jego nakazy,

19. et respondit Matthathias et dixit magna voce et si omnes gentes regi Antiocho obœdiunt ut discedat unusquisque a servitute patrum suorum et consentiunt mandatis ejus

20. to jednak ja, moi synowie i moi krewni będziemy postępowali zgodnie z przymierzem, które zawarli nasi ojcowie.

20. ego et filii mei et fratres mei obœdiemus legi patrum nostrorum

21. Niech nas Bóg broni od przekroczenia prawa i jego nakazów!

21. propitius sit nobis Deus non est nobis utile relinquere legem et justitias Dei

22. Królewskim rozkazom nie będziemy posłuszni i od naszego kultu nie odstąpimy ani na prawo, ani na lewo.

22. non audibimus verba regis Antiochi nec sacrificabimus transgredientes legis nostræ mandata ut eamus altera via

23. Zaledwie skończył mówić te słowa, pewien człowiek, Judejczyk, przystąpił do ołtarza w Modin, ażeby złożyć ofiarę, zgodnie z królewskim dekretem.

23. et ut cessavit loqui verba hæc accessit quidam Judæus in omnium oculis sacrificare idolis super aram in civitate Modin secundum jussum regis

24. Gdy zobaczył to Matatiasz, zapłonął gorliwością i zadrżały mu nerki, i zawrzał gniewem, który był słuszny. Pobiegł więc i zabił tamtego obok ołtarza.

24. et vidit Matthathias et doluit et contremuerunt renes ejus et ascendit furor ejus secundum judicium legis et insiliens trucidavit eum super aram

25. Zabił wtedy także królewskiego urzędnika, który zmuszał do składania ofiar, ołtarz zaś rozwalił.

25. sed et virum quem miserat rex Antiochus qui cogebat immolari occidit in ipso tempore et aram destruxit

26. Zapałał gorliwością o Prawo i tak uczynił jak Finees Zambriemu, synowie Saloma.

26. et zelatus est legem sicut fecit Finees Zambri filio Salomi

27. Wtedy też Matatiasz zaczął w mieście wołać donośnym głosem: Niech idzie za mną każdy, kto płonie gorliwością o Prawo i obstaje za przymierzem.

27. et exclamavit Matthathias voce magna dicens omnis qui zelum habet legis statuens testamentum exeat post me

28. Potem zaś on sam i jego synowie uciekli w góry, pozostawiając w mieście wszystko, co tylko posiadali.

28. et fugit ipse et filii ejus in montes et reliquerunt quæcumque habebant in civitate

29. Wtedy wielu z ludzi, którzy szukali tego, co sprawiedliwie i słuszne, udało się na pustynię i tam przebywało

29. tunc descenderunt multi quærentes judicium et justitiam in desertum

30. razem ze swoimi dziećmi, żonami i bydłem. Wszystko bowiem, co złe, zwaliło się na nich.

30. ut sederent ibi ipsi et filii eorum et mulieres eorum et pecora eorum quoniam induraverunt super eos mala

31. Do urzędników zaś królewskich i do wojska, które było w Jerozolimie, w Mieście Dawidowym, doniesiono, że ludzie, którzy wzgardzili królewskim rozkazem, poszli na pustynię do jaskiń.

31. et renuntiatum est viris regis et exercitui qui erat in Hierusalem civitate David quoniam discessissent viri quidam qui dissipaverunt mandatum regis in loca occulta in deserto et abissent post illos multi

32. Wielu więc udało się za nimi w pościg, a kiedy ich napotkali, rozłożyli się obozem naprzeciwko nich. Potem rozpoczynali z nimi walkę w dzień szabatu.

32. et statim perrexerunt ad eos et constituerunt adversus eos prœlium in die sabbatorum

33. Mówili do nich: Dość już! Wyjdźcie i uczyńcie to, co głosi królewski rozkaz, a będziecie żyli.

33. et dixerunt ad eos resistitis et nunc adhuc exite et facite secundum verbum regis et vivetis

34. Odpowiedzieli: Nie wyjdziemy, nie będziemy robili tego, co głosi królewski rozkaz, i nie znieważymy szabatu.

34. et dixerunt non exibimus neque faciemus verbum regis ut polluamus diem sabbatorum

35. Zaraz więc tamci zaczęli walczyć przeciwko nim.

35. et concitaverunt adversus eos prœlium

36. Oni jednak ani im nie odpowiedzieli, ani kamieniami na nich nie rzucali, ani nawet jaskiń nie zatarasowali.

36. et non responderunt eis nec oppilaverunt loca occulta

37. Mówili tylko: Umrzyjmy wszyscy z czystym sumieniem! Niebo i ziemia są naszymi świadkami, że wy niesprawiedliwie nas mordujecie.

37. dicentes moriamur omnes in simplicitate nostra et testes erunt super nos cælum et terra quod iniuste perditis nos

38. Natarli tamci na nich w czasie walki prowadzonej w szabat, tak że zostali oni pozabijani, a także ich żony, dzieci - blisko tysiąc ludzi - i bydło.

38. et intulerunt eis bellum sabbatis et mortui sunt ipsi et uxores eorum et filii eorum et pecora eorum usque ad mille animas hominum

39. Kiedy Matatiasz i jego przyjaciele dowiedzieli się o tym, bardzo ich opłakiwali,

39. et cognovit Matthathias et amici ejus et luctum habuerunt super eos valde

40. a jeden do drugiego mówił: Jeżeli wszyscy będziemy tak postępowali jak nasi bracia i w szabat nie będziemy walczyć z poganami o nasze życie i nasze ustawy, to teraz bardzo szybko zgładzą nas z ziemi.

40. et dixit vir proximo suo si omnes fecerimus sicut fratres nostri fecerunt et non pugnaverimus adversus gentes pro animabus nostris et justificationibus nostris citius disperdent nos a terra

41. Tego więc dnia postanowili: Jeśliby jakikolwiek człowiek w dzień sobotni wyszedł walczyć przeciwko nam, my będziemy z nim walczyli, żebyśmy nie zginęli wszyscy, tak jak zginęli nasi bracia w jaskiniach.

41. et cogitaverunt in illa die dicentes omnis homo quicumque venerit ad nos in bello die sabbatorum pugnemus adversus eum et non moriemur omnes sicut mortui sunt fratres nostri in occultis

42. Wtedy przyłączyło się do nich zgromadzenie asydejczyków. Izraelici mocni i odważni, z których każdy dobrowolnie stanął w obronie Prawa.

42. tunc congregata est ad eos synagoga Asideorum fortis viribus ex Israël omnis voluntarius in lege

43. Wszyscy również, którzy uciekali od złego, przyłączyli się do nich i wzmocnili ich.

43. et omnes qui fugiebant a malis additi sunt ad eos et facti sunt illis ad firmamentum

44. W ten sposób utworzyli on wojsko i w gniewie uderzyli na grzeszników, a w swej zapalczywości - na ludzi wiarołomnych; reszta zaś szukała ratunku w ucieczce do pogan.

44. et collegerunt exercitum et percusserunt peccatores in ira sua et viros iniquos in indignatione sua et ceteri fugerunt ad nationes ut evaderent

45. Matatiasz i jego przyjaciele obchodzili wszystkie miejscowości i rozwalali ołtarze

45. et circuivit Matthathias et amici ejus et destruxerunt aras

46. oraz obrzezywali nieobrzezane dzieci, jakie tylko spotkali na izraelskich ziemiach.

46. et circumciderunt pueros incircumcisos quotquot invenerunt in finibus Israël in fortitudine

47. Prześladowali synów pychy, a szczęście sprzyjało ich postępowaniu.

47. et persecuti sunt filios superbiæ et prosperatum est opus in manu eorum

48. Tak więc bronili Prawa przed poganami i królami i nie pozostawili grzesznikowi pola do działania.

48. et obtinuerunt legem de manibus gentium et de manibus regum et non dederunt cornu peccatori

49. Kiedy zbliżyły się dni śmierci Matatiasza, powiedział do swoich synów: Teraz jest czas, w którym pycha jest górą, czas karania, czas, kiedy panuje żądza zniszczenia i straszliwy gniew.

49. et adpropinquaverunt dies Matthathiæ moriendi et dixit filiis suis nunc confortata est superbia et castigatio et tempus eversionis et ira indignationis

50. Teraz więc, dzieci, brońcie Prawa, a nawet życie swoje oddajcie za przymierze, zawarte z waszymi ojcami.

50. nunc ergo o filii æmulatores estote legis et date animas vestras pro testamento patrum

51. Pamiętajcie o tym, jak postępowali ojcowie, co czynili za swojego życia, a zdobędziecie wielką chwałę i imię wasze wiecznie wspominać będą.

51. et mementote operum patrum quæ fecerunt in generationibus suis et accipietis gloriam magnam et nomen æternum

52. Czyż nie w czasie pokusy Abraham okazał się wiernym? I zostało mu to poczytane za sprawiedliwość.

52. Abraham nonne in temptatione inventus est fidelis et reputatum est ei ad justitiam

53. Józef w czasie największych trudności zachował przykazanie i został panem Egiptu.

53. Joseph in tempore angustiæ suæ custodivit mandatum et factus est dominus Ægypti

54. Nasz praojciec Finees za swoją wielką gorliwość otrzymał obietnicę kapłaństwa na wieki.

54. Finees pater noster zelando zelum Dei accepit testamentum sacerdotii æterni

55. Jozue za zachowanie Bożego polecenia został sędzią Izraela.

55. Jesus dum implet verbum factus est dux Israël

56. Kaleb za to, że przed zgromadzeniem wydał świadectwo, otrzymał ziemię w dziedzictwo.

56. Chaleb dum testificatur in ecclesia accepit hereditatem

57. Dawid za swoją pobożność odziedziczył na wieki tron królewski.

57. David in sua misericordia consecutus est sedem regni in sæcula

58. Eliasz w nagrodę za swoją wielką gorliwość o Prawo został zabrany do nieba.

58. Helias dum zelat zelum legis receptus est in cælum

59. Chananiasz, Azariasz i Miszael przez wiarę zostali wyratowani z płomienia.

59. Ananias Azarias Misaël credentes liberati sunt de flamma

60. Daniel dzięki swej niewinności z paszczy lwów został ocalony.

60. Danihel in sua simplicitate liberatus est de ore leonum

61. Tak możecie przejść myślą jedno pokolenie po drugim i przekonacie się, że nie zawiedzie się ten, kto w Nim pokłada swe nadzieje.

61. et ita cogitate per generationem et generationem quia omnes qui sperant in eum non infirmantur

62. Nie obawiajcie się zatem pogróżek grzesznego człowieka, bo jego chwała to gnój i robactwo;

62. et a verbis viri peccatoris non timueritis quia gloria ejus stercus et vermis est

63. dziś się wywyższa, a jutro już go się nie znajdzie, bo powrócił do swego prochu i przepadły jego zamysły.

63. hodie extollitur et cras non invenietur quia conversus est in terram suam et cogitatio ejus periet

64. Synowie! Bądźcie mężni i mocni w zachowaniu Prawa, przez nie bowiem dostąpicie chwały.

64. vos ergo filii confortamini et viriliter agite in lege quia in ipsa gloriosi eritis

65. Oto wasz brat Szymon. Wiem, że jest on człowiekiem rozważnym. Jemu będziecie posłuszni po wszystkie dni, bo on będzie wam zastępował ojca,

65. et ecce Simeon frater vester scio quod vir consilii est ipsum audite semper et ipse vobis erit pater

66. a Juda Machabeusz, który od samej młodości odznacza się nadzwyczajną siłą, będzie dowódcą waszego wojska i będzie prowadził wojnę z ludami.

66. et Judas Macchabeus fortis viribus a juventute sua sit vobis princeps militiæ et ipse aget bellum populi

67. Wy więc ściągnijcie do siebie tych wszystkich, którzy przestrzegają Prawa, i w imieniu swego ludu wykonajcie pomstę!

67. et vos adducetis ad vos omnes factores legis et vindicate vindictam populi vestri

68. Ściśle odpłaćcie poganom, a trzymajcie się przepisów Prawa!

68. et retribuite retributionem gentibus et intendite in præceptum legis

69. Potem udzielił im swego błogosławieństwa i został dołączony do swoich przodków.

69. et benedixit eos et adpositus est ad patres suos

70. Zmarł w roku sto czterdziestym szóstym i został pochowany w rodzinnych grobach w Modin. Cały Izrael opłakiwał go z bardzo wielkim żalem.

70. et defunctus est centesimo et quadragesimo et sexto anno et sepultus est a filiis suis in sepulchris patrum suorum in Modin et planxerunt eum omnis Israël planctu magno