1 Machabejska, 9

1. Demetriusz dowiedział się, że Nikanor poległ i jego wojsko w bitwie poniosło klęskę. Posłał więc drugi raz Bakchidesa i Alkimosa do ziemi judzkiej, a razem z nimi prawe skrzydło wojska.

1. interea ubi audivit Demetrius quia cecidit Nicanor et exercitus ejus in prœlio adposuit Bacchidem et Alchimum rursum mittere in Judæam et dextrum cornu cum illis

2. Ci wyruszyli drogą w stronę Galilei, rozłożyli się obozem koło Masalot w Arbeli, zdobyli je i zabili wielu ludzi.

2. et abierunt viam quæ ducit in Galgala et castra posuerunt in Mesaloth quæ est in Arbellis et occupaverunt eam et peremerunt animas hominum multas

3. Następnie zaś w pierwszym miesiącu sto pięćdziesiątego drugiego roku rozłożyli się obozem koło Jerozolimy.

3. et mense primo anni centesimi quinquagesimi et secundi adplicuerunt exercitum ad Hierusalem

4. Potem jednak odstąpili i w dwadzieścia tysięcy piechoty i dwa tysiące konnicy poszli do Berei.

4. et surrexerunt et abierunt in Berea viginti milia virorum et duo milia equitum

5. Juda razem z trzema tysiącami wyborowych żołnierzy miał obóz rozbity w Elasa.

5. et Judas castra posuerat in Laisa et tria milia viri cum eo electi

6. Gdy zobaczyli oni ogromną ilość wojska, zlękli się bardzo i wielu uciekło z obozu. Pozostało z nich nie więcej jak ośmiuset żołnierzy.

6. et viderunt multitudinem exercitus quia multi sunt et timuerunt valde et multi subtraxerunt se de castris et non remanserunt ex eis nisi octingenti viri

7. Juda widział, że jego wojsko się rozbiegło, a bitwa była dla niego nieunikniona. Głęboka więc troska opanowała mu serce, bo nie miał czasu ich zebrać.

7. et vidit Judas quod defluxit exercitus suus et bellum perurguebat eum confractus est corde quia non habebat tempus congregandi eos et dissolutus est

8. Pełen boleści powiedział do tych, którzy pozostali: Wstańmy i uderzmy na naszych nieprzyjaciół, a może uda się nam ich pobić.

8. et dixit his qui residui erant surgamus et eamus ad adversarios nostros si poterimus pugnare adversus eos

9. Ale oni odradzali mu słowami: To się nam nie uda. W tej chwili raczej ratujmy swoje własne życie! Później powrócimy razem z naszymi braćmi i przeciwko nim będziemy walczyli. Jest nas zbyt mało.

9. et avertebant eum dicentes non poterimus sed liberemus animas nostras modo et revertemur ad fratres nostros et pugnabimus adversus eos nos autem pauci sumus

10. Juda jednak odpowiedział: Przenigdy tego nie zrobię, abym miał przed nimi uciekać. Jeżeli na nas już czas, mężnie za naszych braci położymy swe życie. Nie pozwólmy niczego ująć z naszej chwały!

10. et ait Judas absit istam rem facere ut fugiamus ab eis et si adpropiavit tempus nostrum moriamur in virtute propter fratres nostros et non inferamus crimen gloriæ nostræ

11. Wojsko wyruszyło z obozu i ustawiło się naprzeciwko nich. Konnica podzieliła się na dwie części, procarze i łucznicy szli przed wojskiem, a w pierwszym szeregu byli sami najbardziej waleczni. Bakchides zaś był na prawym skrzydle.

11. et movit exercitus de castris et steterunt illis obviam et divisi sunt equites in duas partes et fundibalarii et sagittarii præibant exercitum et primi certaminis omnes potentes

12. Zbliżały się jego falangi złożone z dwóch części, i grano na trąbach. Ci, którzy byli po stronie Judy, zagrali także na trąbach.

12. Bacchides autem erat in dextro cornu et proximavit legio ex duabus partibus et clamabant tubis

13. Ziemia zadrżała od krzyku, jaki wydały wojska, bitwa trwała od rana aż do wieczora.

13. exclamaverunt autem et hii qui erant ex parte Judæ etiam ipsi et commota est terra a voce exercituum et commissum est prœlium a mane usque ad vesperam

14. Wtedy Juda zauważył, że Bakchides i główna część wojska są po prawej stronie. Wszyscy odważni zebrali się koło niego

14. et vidit Judas quia firmior est pars exercitus Bacchidis in dextris et convenerunt cum ipso omnes constantes corde

15. i prawe skrzydło zostało przez nich starte. Ścigano ich aż do podnóża góry.

15. et contrita est dextra pars ab eis et persecutus est eos usque ad montem Azoti

16. Gdy ci, którzy byli na lewym skrzydle, zobaczyli, że prawe skrzydło zostało starte, odwrócili się i szli z tyłu, w ślad za Judą i jego żołnierzami.

16. et qui in sinistro cornu erant viderunt quod contritum est dextrum cornu et secuti sunt post Judam et qui cum ipso erant a tergo

17. Bitwa stała się jeszcze cięższa, a wielu zabitych padło po jednej i po drugiej stronie.

17. et ingravatum est prœlium et ceciderunt vulnerati multi ex his et illis

18. I Juda padł zabity, a inni pouciekali.

18. et Judas cecidit et ceteri fugerunt

19. Jonatan zaś i Szymon zabrali Judę, swego brata, i pochowali go w rodzinnych swych grobach w Modin.

19. et Jonathas et Simon tulerunt Judam fratrem suum in Modin

20. Opłakiwano go, a cały Izrael bardzo go żałował. Przez długi czas trwała po nim żałoba. Mówiono:

20. et fleverunt eum omnis populus Israël planctu magno et lugebant dies multos

21. Jak mógł paść bohater, który wybawiał Izraela?

21. et dixerunt quomodo cecidit potens qui salvum faciebat Israël

22. Reszta zaś tego, czego dokonywał Juda, jego walk, bohaterskich czynów i wielkości jego, nie została spisana. Była bowiem zbyt wielka.

22. et cetera verba Judæ bellorum et virtutum quas fecit non sunt descripta multa enim erant valde

23. Po śmierci Judy podnieśli się na wszystkich obszarach izraelskich bezbożnicy i powstali wszyscy złoczyńcy.

23. et factum est post obitum Judæ emerserunt iniqui in omnibus finibus Israël et exorti sunt omnes qui operabantur iniquitatem

24. W tym też czasie był bardzo wielki głód i cała kraina razem z nimi odpadła od Boga.

24. in diebus illis facta est fames magna valde et tradidit se Bacchidi omnis regio eorum cum ipsis

25. Bakchides wybrał bezbożnych ludzi i ustanowił ich panami krainy,

25. et elegit Bacchides impios viros et constituit eos dominos regionis

26. a oni wyszukiwali i śledzili przyjaciół Judy, potem zaś prowadzili ich do Bakchidesa, a on mścił się i wyśmiewał się z nich.

26. et exquirebant et perscrutabantur amicos Judæ et adducebant eos ad Bacchidem et vindicabat in illos et inludebat

27. W ten sposób zaczęło się wielkie prześladowanie Izraela, takie, jakiego nie było od czasu ukazania się proroka.

27. et facta est tribulatio magna in Israël qualis non fuit ex qua die non est visus propheta in Israël

28. Wtedy przyjaciele Judy zebrali się i powiedzieli do Jonatana:

28. et congregati sunt omnes amici Judæ et dixerunt Jonathæ

29. Umarł twój brat Juda. Od tego czasu nie ma nikogo, kto by był do niego podobny, kto by wyruszył przeciwko wrogom, przeciwko Bakchidesowi i przeciwko tym, którzy są nieprzyjaciółmi naszego narodu.

29. ex quo frater tuus Judas defunctus est vir similis ei non est qui exeat contra inimicos Bacchidem et eos qui inimici sunt genti nostræ

30. Wobec tego dzisiaj na jego miejsce wybieramy ciebie. Bądź naszym zwierzchnikiem i wodzem! Prowadź wojnę w naszej sprawie!

30. nunc itaque te elegimus hodie esse nobis principem et ducem ad bellandum bellum nostrum

31. W tym więc czasie Jonatan objął dowództwo i stanął w miejsce swego brata Judy.

31. et suscepit Jonathas tempore illo principatum et surrexit loco Judæ fratris sui

32. Gdy Bakchides dowiedział się o tym, poszukiwał go, aby zamordować.

32. et cognovit Bacchides et quærebat eum occidere

33. Ale Jonatan, jego brat Szymon i wszyscy jego zwolennicy spostrzegli to, uciekli na pustynię Tekoa i rozłożyli się obozem przy wodzie cysterny Asfar.

33. et cognovit Jonathas et Simon frater ejus et omnes qui cum eo erant et fugerunt in desertum Thecuæ et consederunt ad aquam lacus Asphar

34. Bakchides wiadomość o tym otrzymał w szabat. Osobiście więc wyruszył z całym swoim wojskiem na drugą stronę Jordanu.

34. et cognovit Bacchides et die sabbatorum venit ipse et omnis exercitus ejus trans Jordanem

35. Wtedy Jonatan posłał swego brata, który był przełożonym nad ludem, i prosił przyjaciół swych, Nabatejczyków, aby u nich mogli przetrzymać swe tabory, których mieli wiele.

35. et misit fratrem suum ducem populi et rogavit Nabatheos amicos suos ut commendaret illis adparatum suum qui erat copiosus

36. Ale synowie Jambriego wyszli z Medeby, pochwycili Jana i odeszli razem ze wszystkim, co posiadał.

36. et exierunt filii Jambri ex Madabas et conprehenderunt Johannem et omnia quæ habebat et abierunt habentes ea

37. Po tych wydarzeniach Jonatanowi i jego bratu Szymonowi doniesiono, że synowie Jambriego urządzają wielkie wesele, a pannę młodą, córkę jednego z wielkich dostojników kananejskich, z wielkim orszakiem prowadzą z Nadabat.

37. post hæc verba renuntiatum est Jonathæ et Simoni fratri ejus quia filii Jambri faciunt nuptias magnas et ducunt sponsam ex Nadaba filiam unius de magnis principibus Chanaan cum ambitione magna

38. Przypomnieli więc sobie krew swego brata Jana, poszli i skryli się w skalnej grocie.

38. et recordati sunt sanguinis Johannis fratris sui et ascenderunt et absconderunt se sub tegumento montis

39. Kiedy podnieśli oczy, oto ujrzeli hałaśliwy orszak i dużą ilość podarunków. Wyszedł im naprzeciw pan młody, jego przyjaciele i bracia, z bębnami, muzyką i znaczną bronią.

39. et levaverunt oculos suos et viderunt et ecce tumultus et adparatus multus et sponsus processit et amici ejus et fratres ejus obviam illis cum tympanis et musicis et armis multis

40. Wtedy tamci wyskoczyli z zasadzki i pobili ich; padło wielu rannych, a pozostali uciekli na górę. Zwycięzcy zabrali wszystkie zdobyte na nich łupy,

40. et surrexerunt ad eos cum insidiis et occiderunt eos et ceciderunt multi vulnerati et residui fugerunt in montem et acceperunt omnia spolia eorum

41. wesele zaś przemieniło się w płacz, a głos muzyki w żałobne narzekanie.

41. et conversæ sunt nuptiæ in luctum et vox musicorum ipsorum in lamentum

42. W ten sposób dokonali zemsty za krew swego brata i powrócili do mokradeł Jordanu.

42. et vindicaverunt vindicta sanguinem fratris sui et reversi sunt ad ripam Jordanis

43. Na wiadomość o tym przyszedł Bakchides z licznym wojskiem w szabat aż do brzegów Jordanu.

43. et audivit Bacchides et venit die sabbatorum usque ad oram Jordanis in virtute multa

44. Jonatan zaś powiedział do tych, którzy byli przy nim: Powstańmy i walczmy o swoje życie! Dziś bowiem jest inaczej, aniżeli było wczoraj czy przedwczoraj.

44. et dixit ad suos Jonathas surgamus et pugnemus contra inimicos nostros non est enim hodie sicut heri et nudius tertius

45. Oto bowiem z przodu i z tyłu bitwa nam zagraża, wody Jordanu są z jednej i z drugiej strony, a ponadto mokradła i zarośla. Nie ma miejsca, którędy można by ustąpić.

45. ecce enim bellum ex adverso aqua vero Jordanis hinc et inde et ripæ et paludes et saltus et non est locus devertendi

46. Wołajcie więc teraz do Nieba, abyście mogli być wybawieni z rąk naszych nieprzyjaciół.

46. nunc ergo clamate in cælum ut liberemini de manu inimicorum vestrorum et commissum est bellum

47. Bitwa się rozpoczęła. Jonatan wyciągnął rękę, aby uderzyć Bakchidesa, ale on się cofnął.

47. et extendit Jonatha manum suam percutere Bacchidem et devertit ab eo retro

48. Wtedy Jonatan razem ze swymi żołnierzami wskoczył do Jordanu i przepłynęli na drugą stronę rzeki, ale żołnierze Bakchidesa nie przeprawili się za nimi przez Jordan.

48. et desiluit Jonathan et transnataverunt ad eos Jordanem

49. Tego zaś dnia ze strony Bakchidesa padło blisko tysiąc żołnierzy.

49. et ceciderunt de parte Bacchidis die illa mille viri et reversi sunt Hierusalem

50. Potem powrócił Bakchides do Jerozolimy i w Judei odbudowywał obronne miasta: twierdzę w Jerychu, w Emmaus, w Bet-Choron, w Betel, w Tamnata, w Faraton i w Tefon; w każdej - wysokie mury, bramy i zasuwy,

50. et ædificaverunt civitates munitas in Judæa munitionem quæ erat in Hiericho et in Ammaum et in Bethoron et Bethel et Tamnatan et Phara et Thopo muris excelsis et portis et seris

51. i pozostawił w nich załogę, która by po nieprzyjacielsku obchodziła się z Izraelem

51. et posuit custodiam in eis ut inimicitias exercerent in Israël

52. Ponadto umocnił jeszcze miasto Bet-Sur, Gezer i zamek, umieścił w nich wojsko i zapasy żywności,

52. et munivit civitatem Bethsuram et Gazara et arcem et posuit in eis auxilia et adparatum escarum

53. a synów ludzi przodujacych w kraju wziął jako zakładników i umieścił ich pod strażą na zamku w Jerozolimie.

53. et accepit filios principum regionis obsides et posuit eos in arce in Hierusalem in custodia

54. W drugim miesiącu sto pięćdziesiątego trzeciego roku Alkimos wydał rozkaz zburzenia muru wewnętrznego dziedzińca świątyni. W ten sposób niszczył on to, co prorocy budowali. Rozpoczęto już burzenie.

54. et anno centesimo quinquagesimo tertio mense secundo præcepit Alchimus destrui muros domus sanctæ interioris et destrui opera prophetarum et cœpit destruere

55. W tym jednak czasie Alkimos został porażony, a jego przedsięwzięcie unicestwione. Jego usta się zamknęły dotknięte paraliżem. Nie mógł już nic powiedzieć ani nawet wydać ostatnich rozporządzeń co do swego domu.

55. in tempore illo percussus est Alchimus et inpedita sunt opera illius et obclusum est os ejus et dissolutus est paralysin nec ultra loqui potuit verbum et mandare de domo sua

56. Wtedy też Alkimos w wielkich boleściach zakończył swe życie.

56. et mortuus est Alchimus in tempore illo cum tormento magno

57. Gdy Bakchides dowiedział się o śmierci Alkimosa, powrócił do króla. Na ziemi judzkiej zaś przez dwa lata trwał pokój.

57. et vidit Bacchides quoniam mortuus est Alchimus et reversus est ad regem et siluit terra annis duobus

58. Wszyscy jednak bezbożnicy naradzali się, mówiąc: Oto Jonatan i jego stronnicy mieszkają spokojnie i bez troski. Przywołamy więc teraz Bakchidesa, a on ich wszystkich pochwyci w ciągu jednej nocy.

58. et cogitaverunt omnes iniqui dicentes ecce Jonathas et qui cum eo sunt in silentio habitant confidentes nunc ergo adducamus Bacchidem et conprehendet eos omnes in una nocte

59. Poszli więc i doradzili mu to,

59. et abierunt et consilium ei dederunt

60. a on wyruszył w drogę z licznym wojskiem. Potajemnie wysłał też listy do swoich zwolenników, którzy mieszkali w Judei, ażeby pochwycili Jonatana i tych, którzy z nim trzymają. Nie udało im się to jednak, gdyż zamiary ich zostały odkryte.

60. et surrexit ut veniret cum exercitu multo et misit occulte epistulas sociis suis qui erant in Judæa ut conprehenderent Jonathan et eos qui cum eo erant sed non potuerunt quia innotuit eis consilium eorum

61. Natomiast tamci pochwycili w kraju blisko pięćdziesięciu ludzi spomiędzy tych, którzy byli przyczyną zła, i zabili ich.

61. et adprehendit de viris regionis qui principes erant malitiæ quinquaginta viros et occidit eos

62. Jonatan zaś razem z Szymonem i tymi, którzy z nimi trzymali, usunął się do Bet-Basi na pustynię, odbudował to, co było w niej w ruinie, i wzmocnił ją.

62. et secessit Jonathas et Simon et qui cum eo erant in Bethbessi quæ est in deserto et struxit diruta ejus et firmaverunt eam

63. Gdy Bakchides dowiedział się o tym, zgromadził całe wojsko i przywołał nawet tych, którzy byli w Judei,

63. et agnovit Bacchides et congregavit universam multitudinem suam et his qui de Juda erant denuntiavit

64. potem zaś przybył, koło Bet-Basi rozłożył się obozem i przez długi czas zdobywał ją, budując machiny oblężnicze.

64. et venit et castra posuit desuper a Bethbesse et obpugnavit eam dies multos et fecit machinas

65. Ale Jonatan zostawił w mieście swego brata Szymona, a z małą liczbą żołnierzy wyszedł w pole, poszedł

65. et reliquit Jonathas Simonem fratrem suum in civitate et exiit in regionem et venit cum numero

66. i pobił Odomera i jego braci, a tak samo synów Fazirona, którzy mieszkali w swych namiotach. Gdy zaczęli zwyciężać, wzrosły też ich wojska.

66. et percussit Odaren et fratres ejus et filios Phaseron in tabernaculo ipsorum et cœpit cædere et crescere in virtutibus

67. Szymon zaś i jego żołnierze wypadli z miasta i spalili machiny oblężnicze,

67. Simon vero et qui cum ipso erant exierunt de civitate et succenderunt machinas

68. a potem walczyli przeciwko Bakchidesowi i pobili go. Sprawili mu też wiele udręki, gdyż nie udał się jego zamiar wejścia do twierdzy.

68. et pugnaverunt contra Bacchidem et contritus est ab eis et adflixerunt eum valde quoniam consilium ejus et congressus ejus erat inanis

69. Gniew swój więc wyładował na tych bezbożnych ludziach, którzy doradzali mu, by wyruszył do tej krainy. Wielu z nich zamordował, a potem miał zamiar powrócić do swej ojczyzny.

69. et iratus contra viros iniquos qui ei consilium dederant ut veniret in regionem ipsorum multos ex eis occidit ipse autem cogitavit cum reliquis abire in regionem suam

70. Jonatan jednak dowiedział się o tym i wysłał do niego poselstwo, aby zawrzeć z nim pokój i uzyskać zwrot jeńców.

70. et cognovit Jonathas et misit ad eum legatos conponere cum ipso pacem et reddere ei captivitatem

71. Zgodził się on i uczynił według jego życzenia. Pod przysięgą też zapewnił, że przez całe swoje życie nie będzie knuł nic złego przeciw niemu.

71. et libenter accepit et fecit secundum verba ejus et juravit nihil se ei facturum mali omnibus diebus vitæ ejus

72. Zwrócił także jeńców, których jeszcze przedtem z ziemi judzkiej wziął do niewoli. Potem wycofał się, odszedł do swojej ojczyzny i więcej już nie wstępował na ich ziemię.

72. et reddidit ei captivitatem quam prius erat prædatus de terra Juda et conversus abiit in terram suam et non adposuit amplius venire in fines ejus

73. Tak ustąpił miecz spośród Izraela. Jonatan zamieszkał w Mikmas. Potem zaś Jonatan zaczął sądzić lud, a bezbożnych usunął z Izraela.

73. et cessavit gladius ex Israël et habitavit Jonathas in Machemas et cœpit Jonathas ibi judicare populum et exterminavit impios ex Israël