II Crônicas, 32

1. kai meta touV logouV toutouV kai thn alhqeian tauthn hlqen sennachrim basileuV assuriwn kai hlqen epi ioudan kai parenebalen epi taV poleiV taV teichreiV kai eipen prokatalabesqai autaV

1. post quæ et hujuscemodi veritatem venit Sennacherib rex Assyriorum et ingressus Judam obsedit civitates munitas volens eas capere

2. kai eiden ezekiaV oti hkei sennachrim kai to proswpon autou tou polemhsai epi ierousalhm

2. quod cum vidisset Ezechias venisse scilicet Sennacherib et totum belli impetum verti contra Hierusalem

3. kai ebouleusato meta twn presbuterwn autou kai twn dunatwn emfraxai ta udata twn phgwn a hn exw thV polewV kai sunepiscusan autw

3. inito cum principibus consilio virisque fortissimis ut obturarent capita fontium quæ erant extra urbem et hoc omnium decernente sententia

4. kai sunhgagen laon polun kai enefraxen ta udata twn phgwn kai ton potamon ton diorizonta dia thV polewV legwn mh elqh basileuV assour kai eurh udwr polu kai katiscush

4. congregavit plurimam multitudinem et obturaverunt cunctos fontes et rivum qui fluebat in medio terræ dicentes ne veniant reges Assyriorum et inveniant aquarum abundantiam

5. kai katiscusen ezekiaV kai wkodomhsen pan to teicoV to kateskammenon kai purgouV kai exw proteicisma allo kai katiscusen to analhmma polewV dauid kai kateskeuasen opla polla

5. ædificavit quoque agens industrie omnem murum qui fuerat dissipatus et extruxit turres desuper et forinsecus alterum murum instauravitque Mello in civitate David et fecit universi generis armaturam et clypeos

6. kai eqeto arcontaV tou polemou epi ton laon kai sunhcqhsan proV auton eiV thn plateian thV pulhV thV faraggoV kai elalhsen epi kardian autwn legwn

6. constituitque principes bellatorum in exercitu et convocavit universos in platea portæ civitatis ac locutus est ad cor eorum dicens

7. iscusate kai andrizesqe mh ptohqhte apo proswpou basilewV assour kai apo proswpou pantoV tou eqnouV tou met' autou oti meq' hmwn pleioneV h met' autou

7. viriliter agite et confortamini nolite timere nec paveatis regem Assyriorum et universam multitudinem quæ est cum eo multo enim plures nobiscum sunt quam cum illo

8. met' autou bracioneV sarkinoi meq' hmwn de kurioV o qeoV hmwn tou swzein kai tou polemein ton polemon hmwn kai kateqarshsen o laoV epi toiV logoiV ezekiou basilewV iouda

8. cum illo est brachium carneum nobiscum Dominus Deus noster qui auxiliator est noster pugnatque pro nobis confortatusque est populus hujuscemodi verbis Ezechiæ regis Juda

9. kai meta tauta apesteilen sennachrim basileuV assuriwn touV paidaV autou epi ierousalhm kai autoV epi laciV kai pasa h stratia met' autou kai apesteilen proV ezekian basilea iouda kai proV panta ioudan ton en ierousalhm legwn

9. quæ postquam gesta sunt misit Sennacherib rex Assyriorum servos suos Hierusalem ipse enim cum universo exercitu obsidebat Lachis ad Ezechiam regem Juda et ad omnem populum qui erat in urbe dicens

10. outwV legei sennachrim o basileuV assuriwn epi tini umeiV pepoiqate kai kaqhsqe en th perioch en ierousalhm

10. hæc dicit Sennacherib rex Assyriorum in quo habentes fiduciam sedetis obsessi in Hierusalem

11. ouci ezekiaV apata umaV tou paradounai umaV eiV qanaton kai eiV limon kai eiV diyan legwn kurioV o qeoV hmwn swsei hmaV ek ceiroV basilewV assour

11. num Ezechias decipit vos ut tradat morti in fame et siti adfirmans quod Dominus Deus vester liberet vos de manu regis Assyriorum

12. ouc outoV estin ezekiaV oV perieilen ta qusiasthria autou kai ta uyhla autou kai eipen tw iouda kai toiV katoikousin ierousalhm legwn katenanti tou qusiasthriou toutou proskunhsete kai ep' autw qumiasete

12. numquid non iste est Ezechias qui destruxit excelsa illius et altaria et præcepit Judæ et Hierusalem dicens coram altari uno adorabitis et in ipso conburetis incensum

13. ou gnwsesqe o ti epoihsa egw kai oi patereV mou pasi toiV laoiV twn cwrwn mh dunamenoi hdunanto qeoi twn eqnwn pashV thV ghV swsai ton laon autwn ek ceiroV mou

13. an ignoratis quæ ego fecerim et patres mei cunctis terrarum populis numquid prævaluerunt dii gentium omniumque terrarum liberare regionem suam de manu mea

14. tiV en pasi toiV qeoiV twn eqnwn toutwn ouV exwleqreusan oi patereV mou mh hdunanto swsai ton laon autwn ek ceiroV mou oti dunhsetai o qeoV umwn swsai umaV ek ceiroV mou

14. quis est de universis diis gentium quas vastaverunt patres mei qui potuerit eruere populum suum de manu mea ut possit etiam Deus vester eruere vos de hac manu

15. nun mh apatatw umaV ezekiaV kai mh pepoiqenai umaV poieitw kata tauta kai mh pisteuete autw oti ou mh dunhtai o qeoV pantoV eqnouV kai basileiaV tou swsai ton laon autou ek ceiroV mou kai ek ceiroV paterwn mou oti o qeoV umwn ou mh swsei umaV ek ceiroV mou

15. non vos ergo decipiat Ezechias nec vana persuasione deludat neque credatis ei si enim nullus potuit deus cunctarum gentium atque regnorum liberare populum suum de manu mea et de manu patrum meorum consequenter nec Deus vester poterit eruere vos de hac manu

16. kai eti elalhsan oi paideV autou epi kurion qeon kai epi ezekian paida autou

16. sed et alia multa locuti sunt servi ejus contra Dominum Deum et contra Ezechiam servum ejus

17. kai biblion egrayen oneidizein ton kurion qeon israhl kai eipen peri autou legwn wV qeoi twn eqnwn thV ghV ouk exeilanto touV laouV autwn ek ceiroV mou outwV ou mh exelhtai o qeoV ezekiou laon autou ek ceiroV mou

17. epistulas quoque scripsit plenas blasphemiæ in Dominum Deum Israël et locutus est adversus eum sicut dii gentium ceterarum non potuerunt liberare populos suos de manu mea sic et Deus Ezechiæ eruere non poterit populum suum de manu ista

18. kai ebohsen fwnh megalh ioudaisti epi laon ierousalhm ton epi tou teicouV tou fobhsai autouV kai kataspasai opwV prokatalabwntai thn polin

18. insuper et clamore magno lingua judaica contra populum qui sedebat in muris Hierusalem personabat ut terreret eos et caperet civitatem

19. kai elalhsen epi qeon ierousalhm wV kai epi qeouV lawn thV ghV erga ceirwn anqrwpwn

19. locutusque est contra Deum Hierusalem sicut adversum deos populorum terræ opera manuum hominum

20. kai proshuxato ezekiaV o basileuV kai hsaiaV uioV amwV o profhthV peri toutwn kai ebohsan eiV ton ouranon

20. oraverunt igitur Ezechias rex et Esajas filius Amos prophetes adversum hanc blasphemiam ac vociferati sunt usque in cælum

21. kai apesteilen kurioV aggelon kai exetriyen pan dunaton polemisthn kai arconta kai strathgon en th parembolh basilewV assour kai apestreyen meta aiscunhV proswpou eiV thn ghn autou kai hlqen eiV oikon tou qeou autou kai twn exelqontwn ek koiliaV autou katebalon auton en romfaia

21. et misit Dominus angelum qui percussit omnem virum robustum et bellatorem et principem exercitus regis Assyriorum reversusque est cum ignominia in terram suam cumque ingressus esset domum dei sui filii qui egressi fuerant de utero ejus interfecerunt eum gladio

22. kai eswsen kurioV ezekian kai touV katoikountaV en ierousalhm ek ceiroV sennachrim basilewV assour kai ek ceiroV pantwn kai katepausen autouV kukloqen

22. salvavitque Dominus Ezechiam et habitatores Hierusalem de manu Sennacherib regis Assyriorum et de manu omnium et præstitit ei quietem per circuitum

23. kai polloi eferon dwra tw kuriw eiV ierousalhm kai domata tw ezekia basilei iouda kai uperhrqh kat' ofqalmouV pantwn twn eqnwn meta tauta

23. multi etiam deferebant hostias et sacrificia Domino Hierusalem et munera Ezechiæ regi Juda qui exaltatus est post hæc coram cunctis gentibus

24. en taiV hmeraiV ekeinaiV hrrwsthsen ezekiaV ewV qanatou kai proshuxato proV kurion kai ephkousen autou kai shmeion edwken autw

24. in diebus illis ægrotavit Ezechias usque ad mortem et oravit Dominum exaudivitque eum et dedit ei signum

25. kai ou kata to antapodoma o edwken autw antapedwken ezekiaV alla uywqh h kardia autou kai egeneto ep' auton orgh kai epi ioudan kai ierousalhm

25. sed non juxta beneficia quæ acceperat retribuit quia elevatum est cor ejus et facta est contra eum ira et contra Judam ac Hierusalem

26. kai etapeinwqh ezekiaV apo tou uyouV thV kardiaV autou kai oi katoikounteV ierousalhm kai ouk ephlqen ep' autouV orgh kuriou en taiV hmeraiV ezekiou

26. humiliatusque est postea eo quod exaltatum fuisset cor ejus tam ipse quam habitatores Hierusalem et idcirco non venit super eos ira Domini in diebus Ezechiæ

27. kai egeneto tw ezekia ploutoV kai doxa pollh sfodra kai qhsaurouV epoihsen eautw arguriou kai crusiou kai tou liqou tou timiou kai eiV ta arwmata kai oploqhkaV kai eiV skeuh epiqumhta

27. fuit autem Ezechias dives et inclitus valde et thesauros sibi plurimos congregavit argenti auri et lapidis pretiosi aromatum et armorum universi generis et vasorum magni pretii

28. kai poleiV eiV ta genhmata sitou kai elaiou kai oinou kai fatnaV pantoV kthnouV kai mandraV eiV ta poimnia

28. apothecas quoque frumenti vini et olei et præsepia omnium jumentorum caulasque pecoribus

29. kai poleiV aV wkodomhsen autw kai aposkeuhn probatwn kai bown eiV plhqoV oti edwken autw kurioV aposkeuhn pollhn sfodra

29. et urbes exædificavit habebat quippe greges ovium et armentorum innumerabiles eo quod dedisset ei Dominus substantiam multam nimis

30. autoV ezekiaV enefraxen thn exodon tou udatoV giwn to anw kai kathuqunen auta katw proV liba thV polewV dauid kai euodwqh ezekiaV en pasi toiV ergoiV autou

30. ipse est Ezechias qui obturavit superiorem fontem aquarum Gion et avertit eas subter ad occidentem urbis David in omnibus operibus suis fecit prospere quæ voluit

31. kai outwV toiV presbeutaiV twn arcontwn apo babulwnoV toiV apostaleisin proV auton puqesqai par' autou to teraV o egeneto epi thV ghV kai egkatelipen auton kurioV tou peirasai auton eidenai ta en th kardia autou

31. attamen in legatione principum Babylonis qui missi fuerant ad eum ut interrogarent de portento quod acciderat super terram dereliquit eum Deus ut temptaretur et nota fierent omnia quæ erant in corde ejus

32. kai ta kataloipa twn logwn ezekiou kai to eleoV autou idou gegraptai en th profhteia hsaiou uiou amwV tou profhtou kai epi bibliou basilewn iouda kai israhl

32. reliqua autem sermonum Ezechiæ et misericordiarum ejus scripta sunt in visione Esajæ filii Amos prophetæ et in libro regum Juda et Israël

33. kai ekoimhqh ezekiaV meta twn paterwn autou kai eqayan auton en anabasei tafwn uiwn dauid kai doxan kai timhn edwkan autw en tw qanatw autou paV iouda kai oi katoikounteV en ierousalhm kai ebasileusen manasshV uioV autou ant' autou

33. dormivitque Ezechias cum patribus suis et sepelierunt eum supra sepulchra filiorum David et celebravit ejus exequias universus Juda et omnes habitatores Hierusalem regnavitque Manasses filius ejus pro eo