I Macabeus, 6

1. kai o basileuV antiocoV dieporeueto taV epanw cwraV kai hkousen oti estin elumaiV en th persidi poliV endoxoV ploutw arguriw kai crusiw

1. et rex Antiochus perambulavit superiores regiones et audivit esse civitatem Elymaidem in Perside nobilissimam et copiosam in argento et auro

2. kai to ieron to en auth plousion sfodra kai ekei kalummata crusa kai qwrakeV kai opla a katelipen ekei alexandroV o tou filippou o basileuV o makedwn oV ebasileusen prwtoV en toiV ellhsi

2. templumque in ea locuples valde et illic velamina aurea et loricæ et scuta quæ reliquit Alexander Philippi rex Macedo qui regnavit primus in Græcia

3. kai hlqen kai ezhtei katalabesqai thn polin kai pronomeusai authn kai ouk hdunasqh oti egnwsqh o logoV toiV ek thV polewV

3. et venit et quærebat civitatem capere et prædare eam et non potuit quoniam innotuit sermo his qui erant in civitate

4. kai antesthsan autw eiV polemon kai efugen kai aphren ekeiqen meta luphV megalhV apostreyai eiV babulwna

4. et insurrexerunt in prœlium et fugit inde et abiit cum tristitia magna et reversus est Babyloniam

5. kai hlqen tiV apaggellwn autw eiV thn persida oti tetropwntai ai parembolai ai poreuqeisai eiV ghn iouda

5. et venit qui nuntiaret ei in Perside quia fugata sunt castra quæ erant in terra Juda

6. kai eporeuqh lusiaV dunamei iscura en prwtoiV kai enetraph apo proswpou autwn kai episcusan oploiV kai dunamei kai skuloiV polloiV oiV elabon apo twn parembolwn wn exekoyan

6. et quia abiit Lysias cum virtute forti in primis et fugatus est a facie Judæorum et invaluerunt armis et viribus et spoliis multis quas ceperunt

7. kai kaqeilon to bdelugma o wkodomhsen epi to qusiasthrion to en ierousalhm kai to agiasma kaqwV to proteron ekuklwsan teicesin uyhloiV kai thn baiqsouran polin autou

7. et quia diruerunt abominationem quam ædificaverat super altare quod erat in Hierusalem et sanctificationem sicut prius circumdederunt muris excelsis sed et Bethsuram civitatem suam

8. kai egeneto wV hkousen o basileuV touV logouV toutouV eqambhqh kai esaleuqh sfodra kai epesen epi thn koithn kai enepesen eiV arrwstian apo thV luphV oti ouk egeneto autw kaqwV enequmeito

8. et factum est ut audivit rex sermones istos expavit et commotus est valde et decidit in lectum et incidit in languorem præ tristitia quia non est factum sicut cogitabat

9. kai hn ekei hmeraV pleiouV oti anekainisqh ep' auton luph megalh kai elogisato oti apoqnhskei

9. et erat illic dies multos quia renovata est in eo tristitia magna et arbitratus est se mori

10. kai ekalesen pantaV touV filouV autou kai eipen proV autouV afistatai o upnoV apo twn ofqalmwn mou kai sumpeptwka th kardia apo thV merimnhV

10. et vocavit omnes amicos suos et dixit illis recessit somnus ab oculis meis et concidi et corrui corde præ sollicitudine

11. kai eipa th kardia ewV tinoV qliyewV hlqa kai kludwnoV megalou en w nun eimi oti crhstoV kai agapwmenoV hmhn en th exousia mou

11. et dixi in corde meo in quantam tribulationem deveni et in quos fluctus tristitiæ in qua nunc sum qui jucundus eram et dilectus in potestate mea

12. nun de mimnhskomai twn kakwn wn epoihsa en ierousalhm kai elabon panta ta skeuh ta argura kai ta crusa ta en auth kai exapesteila exarai touV katoikountaV iouda dia kenhV

12. nunc vero reminiscor malorum quæ feci in Hierusalem unde abstuli omnia spolia argentea et aurea quæ erant in ea et misi auferri habitantes Judæam sine causa

13. egnwn oti carin toutwn euren me ta kaka tauta kai idou apollumai luph megalh en gh allotria

13. cognovi ergo quia propterea invenerunt me mala ista et ecce pereo tristitia magna in terra aliena

14. kai ekalesen filippon ena twn filwn autou kai katesthsen auton epi pashV thV basileiaV autou

14. et vocavit Philippum unum de amicis suis et præposuit eum super universum regnum suum

15. kai edwken autw to diadhma kai thn stolhn autou kai ton daktulion tou agagein antiocon ton uion autou kai ekqreyai auton tou basileuein

15. et dedit ei diadema et stolam suam et anulum ut adduceret Antiochum filium suum et nutriret eum et regnaret

16. kai apeqanen ekei antiocoV o basileuV etouV enatou kai tessarakostou kai ekatostou

16. et mortuus est illic Antiochus rex anno centesimo quadragesimo et nono

17. kai epegnw lusiaV oti teqnhken o basileuV kai katesthsen basileuein antiocon ton uion autou on exeqreyen newteron kai ekalesen to onoma autou eupatwr

17. et cognovit Lysias quoniam mortuus est rex et constituit regnare Antiochum filium ejus quem nutrivit adulescentem et vocavit nomen ejus Eupator

18. kai oi ek thV akraV hsan sugkleionteV ton israhl kuklw twn agiwn kai zhtounteV kaka di' olou kai sthrigma toiV eqnesin

18. et hii qui erant in arce concluserant Israël in circuitu sanctorum et quærebant eis mala semper ad firmamentum gentium

19. kai elogisato ioudaV exarai autouV kai exekklhsiase panta ton laon tou perikaqisai ep' autouV

19. et cogitavit Judas disperdere eos et convocavit universum populum ut obsiderent eos

20. kai sunhcqhsan ama kai periekaqisan ep' authn etouV penthkostou kai ekatostou kai epoihsen belostaseiV kai mhcanaV

20. et coirent simul et obsederunt eos anno centesimo quinquagesimo et fecerunt ballistas et machinas

21. kai exhlqon ex autwn ek tou sugkleismou kai ekollhqhsan autoiV tineV twn asebwn ex israhl

21. et exierunt quidam ex eis qui obsidebantur et adiunxerunt se illis aliqui ex impiis Israël

22. kai eporeuqhsan proV ton basilea kai eipon ewV pote ou poihsh krisin kai ekdikhseiV touV adelfouV hmwn

22. et abierunt ad regem et dixerunt quousque non facies judicium et vindicas fratres nostros

23. hmeiV eudokoumen douleuein tw patri sou kai poreuesqai toiV up' autou legomenoiV kai katakolouqein toiV prostagmasin autou

23. nos decrevimus servire patri tuo et ambulare in præceptis ejus et obsequi edictis ejus

24. kai periekaqhnto ep' authn oi uioi tou laou hmwn carin toutou kai hllotriounto af' hmwn plhn osoi euriskonto ex hmwn eqanatounto kai ai klhronomiai hmwn dihrpazonto

24. et filii populi nostri propter hoc abalienabantur se a nobis et quicumque inveniebantur ex nobis interficiebantur et hereditates nostræ diripiebantur

25. kai ouk ef' hmaV monon exeteinan ceira alla kai epi panta ta oria autwn

25. et non ad nos tantum extenderunt manum sed et in omnes fines nostros

26. kai idou parembeblhkasi shmeron epi thn akran en ierousalhm tou katalabesqai authn kai to agiasma kai thn baiqsouran wcurwsan

26. et ecce adplicuerunt hodie ad arcem in Hierusalem occupare eam et munitionem in Bethsuram munierunt

27. kai ean mh prokatalabh autouV dia tacouV meizona toutwn poihsousin kai ou dunhsh tou katascein autwn

27. et nisi præveneris eos velocius majora quam hæc facient nec poteris obtinere eos

28. kai wrgisqh o basileuV ote hkousen kai sunhgagen pantaV touV filouV autou arcontaV dunamewV autou kai touV epi twn hniwn

28. et iratus est rex ut audivit et convocavit omnes amicos suos et principes exercitus sui et eos qui super equites erant

29. kai apo basileiwn eterwn kai apo nhswn qalasswn hlqon proV auton dunameiV misqwtai

29. sed et de regnis aliis et insulis et maritimis venerunt ad eum exercitus conducticius

30. kai hn o ariqmoV twn dunamewn autou ekaton ciliadeV pezwn kai eikosi ciliadeV ippewn kai elefanteV duo kai triakonta eidoteV polemon

30. et erat numerus exercitus centum milia peditum et viginti milia equitum et elefanti triginta duo docti ad prœlium

31. kai hlqon dia thV idoumaiaV kai parenebalon epi baiqsouran kai epolemhsan hmeraV pollaV kai epoihsan mhcanaV kai exhlqon kai enepurisan autaV puri kai epolemhsan andrwdwV

31. et venerunt per Idumeam et adplicuerunt ad Bethsuram et pugnaverunt dies multos et fecerunt machinas et exierunt et succenderunt eas igni et pugnaverunt viriliter

32. kai aphren ioudaV apo thV akraV kai parenebalen eiV baiqzacaria apenanti thV parembolhV tou basilewV

32. et recessit Judas ab arce et admovit castra ad Bethzacara contra castra regis

33. kai wrqrisen o basileuV to prwi kai aphren thn parembolhn en ormhmati authV kata thn odon baiqzacaria kai dieskeuasqhsan ai dunameiV eiV ton polemon kai esalpisan taiV salpigxin

33. et surrexit ante lucem et concitavit exercitus impetum contra viam Bethzacara et conparaverunt se exercitus in prœlium et tubis cecinerunt

34. kai toiV elefasin edeixan aima stafulhV kai morwn tou parasthsai autouV eiV ton polemon

34. et elefantis ostenderunt sanguinem uvæ et mori ad acuendos eos in prœlium

35. kai dieilon ta qhria eiV taV falaggaV kai paresthsan ekastw elefanti ciliouV andraV teqwrakismenouV en alusidwtoiV kai perikefalaiai calkai epi twn kefalwn autwn kai pentakosia ippoV diatetagmenh ekastw qhriw eklelegmenh

35. et diviserunt bestias per legiones et adstiterunt singulis elefantis mille viri in loricis concatenatis et galeæ æreæ in capitibus eorum et quingenti equites ordinati unicuique bestiæ electi erant

36. outoi pro kairou ou an h to qhrion hsan kai ou ean eporeueto eporeuonto ama ouk afistanto ap' autou

36. hii ante tempus ubicumque erat bestia erant et quocumque ibat ibant non discedebant ab ea

37. kai purgoi xulinoi ep' autouV ocuroi skepazomenoi ef' ekastou qhriou ezwsmenoi ep' autou mhcanaiV kai ef' ekastou andreV dunamewV tessareV oi polemounteV ep' autoiV kai o indoV autou

37. sed et turres ligneas super eos firmæ protegentes super singulas bestias et super eas machinæ et super singulas viri virtutis triginta duo qui pugnabant desuper et intus magister bestiæ

38. kai thn epiloipon ippon enqen kai enqen esthsen epi ta duo merh thV parembolhV kataseionteV kai katafrassomenoi en taiV falagxin

38. et residuum equitatum hinc et inde statuit in duas partes tubis et exercitum commovere et perurguere constipati in legionibus ejus

39. wV de estilben o hlioV epi taV crusaV kai calkaV aspidaV estilben ta orh ap' autwn kai kathugazen wV lampadeV puroV

39. et ut refulsit sol in clypeos aureos et æreos resplenduerunt montes ab eis resplenduerunt sicut lampades ignis

40. kai exetaqh meroV ti thV parembolhV tou basilewV epi ta uyhla orh kai tineV epi ta tapeina kai hrconto asfalwV kai tetagmenwV

40. et distincta est pars exercitus regis per montes excelsos et alii per loca humilia et ibant caute et ordinate

41. kai esaleuonto panteV oi akouonteV fwnhV plhqouV autwn kai odoiporiaV tou plhqouV kai sugkrousmou twn oplwn hn gar h parembolh megalh sfodra kai iscura

41. et commovebantur omnes inhabitantes a voce multitudinis eorum et incessu turbæ et conlisionis armorum erat enim exercitus magnus valde et fortis

42. kai hggisen ioudaV kai h parembolh autou eiV parataxin kai epeson apo thV parembolhV tou basilewV exakosioi andreV

42. et adpropiavit Judas et exercitus ejus in prœlium et ceciderunt de exercitu regis sescenti viri

43. kai eiden eleazaroV o auaran en twn qhriwn teqwrakismenon qwraxin basilikoiV kai hn uperagon panta ta qhria kai whqh oti en autw estin o basileuV

43. et vidit Eleazar filius Saura unam de bestiis loricatam loricis regis et erat eminens super ceteras bestias et visum est ei quod in ea esset rex

44. kai edwken eauton tou swsai ton laon autou kai peripoihsai eautw onoma aiwnion

44. et dedit se ut liberaret populum suum et adquireret sibi nomen æternum

45. kai epedramen autw qrasei eiV meson thV falaggoV kai eqanatou dexia kai euwnuma kai escizonto ap' autou enqa kai enqa

45. et cucurrit ad eam audaciter in medio legionis interficiens a dextris et a sinistris et cadebant ab eo huc et illuc

46. kai eisedu upo ton elefanta kai upeqhken autw kai aneilen auton kai epesen epi thn ghn epanw autou kai apeqanen ekei

46. et ivit sub pedes elefanti et subposuit ei et occidit eum et cecidit in terram super ipsum et mortuus est illic

47. kai eidon thn iscun thV basileiaV kai to ormhma twn dunamewn kai exeklinan ap' autwn

47. et videntes virtutem regis et impetum exercitus ejus deverterunt ab eis

48. oi de ek thV parembolhV tou basilewV anebainon eiV sunanthsin autwn eiV ierousalhm kai parenebalen o basileuV eiV thn ioudaian kai eiV to oroV siwn

48. castra autem regis ascenderunt contra eos in Hierusalem et adplicuit castra rex ad Judæam et montem Sion

49. kai epoihsen eirhnhn meta twn ek baiqsourwn kai exhlqon ek thV polewV oti ouk hn autoiV ekei diatrofh tou sugkekleisqai en auth oti sabbaton hn th gh

49. et fecit pacem cum his qui erant in Bethsuram et exierunt de civitate quia non erant eis ibi alimenta conclusis quia sabbata erant terræ

50. kai katelabeto o basileuV thn baiqsouran kai apetaxen ekei frouran threin authn

50. et conprehendit rex Bethsuram et constituit illic custodiam servare eam

51. kai parenebalen epi to agiasma hmeraV pollaV kai esthsen ekei belostaseiV kai mhcanaV kai purobola kai liqobola kai skorpidia eiV to ballesqai belh kai sfendonaV

51. et convertit castra ad locum sanctificationis dies multos et statuit illic ballistas et machinas et ignis jacula et tormenta ad lapides jactandos et spicula et scorpios ad mittendas sagittas et fundibula

52. kai epoihsan kai autoi mhcanaV proV taV mhcanaV autwn kai epolemhsan hmeraV pollaV

52. fecerunt autem et ipsi machinas adversus machinas eorum et pugnaverunt dies multos

53. brwmata de ouk hn en toiV aggeioiV dia to ebdomon etoV einai kai oi anaswzomenoi eiV thn ioudaian apo twn eqnwn katefagon to upoleimma thV paraqesewV

53. escæ autem non erant in civitate eo quod septimus annus esset et qui remanserant in Judæa de gentibus consumpserant reliquias eorum quæ repositæ fuerant

54. kai upeleifqhsan en toiV agioiV andreV oligoi oti katekrathsen autwn o limoV kai eskorpisqhsan ekastoV eiV ton topon autou

54. et remanserunt in sanctis viri pauci quoniam obtinuerat eos fames et dispersi sunt unusquisque in locum suum

55. kai hkousen lusiaV oti filippoV on katesthsen o basileuV antiocoV eti zwntoV autou ekqreyai antiocon ton uion autou eiV to basileusai auton

55. et audivit Lysias quod Philippus quem constituit rex Antiochus cum adhuc viveret et nutriret Antiochum filium suum ut regnaret

56. apestreyen apo thV persidoV kai mhdiaV kai ai dunameiV ai poreuqeisai meta tou basilewV met' autou kai oti zhtei paralabein ta twn pragmatwn

56. et reversus esset a Perside et Media et exercitus qui abierat cum ipso et quia quærit suscipere regni negotia

57. kai katespeuden kai epeneusen tou apelqein kai eipen proV ton basilea kai touV hgemonaV thV dunamewV kai touV andraV ekleipomen kaq' hmeran kai h trofh hmin oligh kai o topoV ou paremballomen estin ocuroV kai epikeitai hmin ta thV basileiaV

57. festinavit ire et dicere ad regem et duces exercitus deficimus cotidie et esca nobis modica est et locus quem obsidemus est munitus et incumbit nobis ordinare de regno

58. nun oun dwmen dexiaV toiV anqrwpoiV toutoiV kai poihswmen met' autwn eirhnhn kai meta pantoV eqnouV autwn

58. nunc itaque demus dextras hominibus istis et faciamus cum illis pacem et cum omni gente eorum

59. kai sthswmen autoiV tou poreuesqai toiV nomimoiV autwn wV to proteron carin gar twn nomimwn autwn wn dieskedasamen wrgisqhsan kai epoihsan tauta panta

59. et constituamus illis ut ambulent in legitimis suis sicut prius propter legitima enim ipsorum quæ despeximus irati sunt et fecerunt omnia hæc

60. kai hresen o logoV enantion tou basilewV kai twn arcontwn kai apesteilen proV autouV eirhneusai kai epedexanto

60. et placuit sermo in conspectu regis et principum et misit ad eos pacem facere et receperunt illam

61. kai wmosen autoiV o basileuV kai oi arconteV epi toutoiV exhlqon ek tou ocurwmatoV

61. et juravit illis rex et principes et exierunt de munitione

62. kai eishlqen o basileuV eiV oroV siwn kai eiden to ocurwma tou topou kai hqethsen ton orkismon on wmosen kai eneteilato kaqelein to teicoV kukloqen

62. et intravit rex montem Sion et vidit munitionem loci et rupit jus juramenti quod juravit et mandavit destruere murum in gyro

63. kai aphren kata spoudhn kai apestreyen eiV antioceian kai euren filippon kurieuonta thV polewV kai epolemhsen proV auton kai katelabeto thn polin bia

63. et discessit festinanter et reversus est Antiochiam et invenit Philippum dominantem civitati et pugnavit adversus eum et occupavit civitatem