1 Machabejska, 4

1. Gorgiasz wziął ze sobą pięć tysięcy piechoty i tysiąc wyborowej konnicy i w nocy wyszedł z obozu,

1. et adsumpsit Gorgias quinque milia virorum et mille equites electos et moverunt castra nocte

2. ażeby niespodzianie napaść na obóz Żydów i zadać im klęskę. Przewodnikami jego byli żołnierze z zamku.

2. ut adplicarent ad castra Judæorum et percuterent eos subito et filii qui erant ex arce erant illi duces

3. Juda jednak dowiedział się o tym i sam ruszył z wojownikami, aby uderzyć na siły królewskie, które pozostały w obozie pod Emmaus

3. et audivit Judas et surrexit ipse et potentes percutere virtutem exercituum regis quæ erat in Ammaum

4. jeszcze w tym czasie, kiedy część wojska była z dala od obozu.

4. adhuc enim dispersus erat exercitus a castris

5. Gorgiasz w nocy przybył do obozu Judy. Nikogo jednak nie zastał. Szukał więc ich w górach, gdyż mówił sobie: Oni uciekają przed nami.

5. et venit Gorgias in castra Judæ noctu et neminem invenit et quærebant eos in montibus quoniam dixit fugiunt hii a nobis

6. Z nastaniem dnia Juda ukazał się na równinie razem z trzema tysiącami żołnierzy. Poza pancerzami i mieczami nie mieli żadnej broni, jaką by mieć pragnęli.

6. et cum dies factus esset apparuit Judas in campo cum tribus milibus virorum tantum quia tegumenta et gladios non habebant

7. Zobaczyli zaś, jak obóz pogan był mocny i obwarowany, i otoczony konnicą, a oni wyćwiczeni w walce.

7. et viderunt castra gentium valida et loricatos et equitatus in circuitu eorum et hii docti prœlium

8. Wtedy Juda odezwał się do tych ludzi, którzy z nim byli: Nie obawiajcie się ich wielkiej liczby! Nie bójcie się ich natarcia!

8. et ait Judas viris qui secum erant ne timueritis multitudinem eorum et impetum eorum ne formidetis

9. Przypomnijcie sobie, jak to w Morzu Czerwonym ocaleli nasi przodkowie, gdy ścigał ich faraon razem z wojskiem.

9. mementote qualiter salvi facti sunt patres nostri in mari Rubro cum sequeretur eos Pharao cum exercitu

10. Teraz więc wołajmy do Nieba, może ma w nas upodobanie i wspomni na przymierze zawarte z przodkami, i zgniecie dzisiaj to wojsko przed nami,

10. et nunc clamemus in cælum et miserebitur nostri et testamenti patrum nostrorum et conteret exercitum istum ante faciem nostram hodie

11. aby wszystkie narody przekonały się, że istnieje Ten, który wybawia i ratuje Izraela.

11. et scient omnes gentes quia est qui redimat et liberet Israël

12. Poganie podnieśli oczy i zobaczyli, że oni idą przeciwko nim.

12. et levaverunt alienigenæ oculos suos et viderunt eos venientes ex adverso

13. Wyszli więc z obozu do walki. Ci, którzy byli obok Judy, zagrali na trąbach.

13. et exierunt de castris in prœlium et tuba cecinerunt hii qui fuerant cum Juda

14. Tak rozpoczęto bitwę. Poganie zostali pobici i uciekli na równinę,

14. et congressi sunt et contritæ sunt gentes et fugerunt in campum

15. a którzy uciekali ostatni, wszyscy padli pod mieczem. Ścigano ich aż do Gezer, do równiny idumejskiej, do Azotu i do Jamnii. Zginęło z nich blisko trzy tysiące żołnierzy.

15. novissimi autem ceciderunt gladio et persecuti sunt eos usque Gesoron et usque in campos Idumeæ et Azoti et Jamniæ et ceciderunt ex illis ad tria milia virorum

16. Potem Juda i wojsko powrócili z pościgu za nimi,

16. et reversus est Judas et exercitus ejus sequens eum

17. Juda zaś powiedział do ludzi: Na łupy się nie łakomcie! Walka bowiem jest jeszcze przed nami.

17. et dixit ad populum non concupiscatis spolia quia bellum contra nos est

18. Gorgiasz i jego wojsko jest blisko nas, na górze. Stańcie więc teraz przeciwko naszym wrogom, pobijcie ich, a wtedy z całą swobodą będziecie mogli zabrać łupy.

18. et Gorgias et exercitus ejus in monte prope nos sed state contra inimicos nostros et expugnate eos et post hoc sumetis spolia

19. Jeszcze Juda tych słów nie dokończył, gdy ukazał się jakiś oddział, który schodził z góry.

19. et adhuc loquente Juda hæc apparuit pars quædam prospiciens de monte

20. Zobaczył on, że swoi pouciekali, a obóz spalony. Dym bowiem, który się unosił, jasno ukazywał to, co się stało.

20. et vidit quod in fugam conversi sunt et succensa sunt castra fumus enim qui videbatur declarabat quod factum est

21. Ci, którzy to zobaczyli, bardzo się przelękli. Kiedy zaś zobaczyli na równinie także wojsko Judy gotowe do boju,

21. quibus illi conspectis timuerunt valde aspicientes simul et Judam et exercitum in campo paratum ad prœlium

22. wszyscy uciekli do filistyńskiego kraju.

22. et fugerunt omnes in campo alienigenarum

23. Wtedy Juda wrócił się, aby zabrać łupy z obozu. Zabrali wiele złota i srebra, a także purpury fioletowej i czerwonej, i wiele innego bogactwa.

23. et Judas reversus est ad spolia castrorum et acceperunt aurum multum et argentum et hyacinthum et purpuram marinam et opes magnas

24. Wracając zaś śpiewali pieśni i dziękowali Niebu, że jest dobre i że na wieki Jego łaskawość.

24. et conversi hymnum canebant et benedicebant in cælum quoniam bonum est quoniam in sæculum misericordia ejus

25. Tego bowiem dnia dokonało się prawdziwe wybawienie Izraela.

25. et facta est salus magna in Israël in illa die

26. Ci z pogan, którzy zdołali się uratować, udali się do Lizjasza i donieśli mu o wszystkim, co się stało.

26. quicumque autem alienigenarum evaserunt venerunt et nuntiaverunt Lysiæ universa quæ acciderant

27. On zaś dowiedziawszy się o tym zatrwożył się i upadł na duchu, bo z Izraelem nie tak się stało, jak on sobie życzył, i nie tak wyszło, jak mu król rozkazał.

27. quibus auditis ille consternatus est animo deficiebat quod non qualia voluit talia contigerunt in Israël et qualia mandavit rex

28. W następnym więc roku zgromadził sześćdziesiąt tysięcy wyborowej piechoty i pięć tysięcy konnicy, aby ich pobić.

28. et sequenti anno congregavit electorum virorum sexaginta milia et equitum quinque milia ut debellaret eos

29. Przybyli do Idumei i w Bet-Sur rozłożyli się obozem. Juda z dziesięciu tysiącami żołnierzy wyruszył im naprzeciw.

29. et venerunt in Judæam et castra posuerunt in Bethoron et occurrit illis Judas cum decem milibus viris

30. Kiedy zobaczył ogromne wojsko, modlił się słowami: Błogosławiony jesteś, Wybawicielu Izraela, który natarcie mocarza złamałeś ręką swego sługi Dawida i który obóz filistyński wydałeś w ręce Jonatana, syna Saula, i tego, który broń za nim nosił.

30. et viderunt exercitum fortem et oravit et dixit benedictus es salvator Israël qui contrivisti impetum potentis in manu servi tui David et tradidisti castra alienigenarum in manus Jonathæ filii Saul et armigeri ejus

31. Tak samo wydaj ten obóz w ręce ludu Twego izraelskiego. Niech będą pohańbieni razem ze swym wojskiem i ze swą konnicą.

31. conclude exercitum istum in manu populi tui Israël et confundantur in exercitu suo et equitibus

32. Ześlij na nich strach, zniszcz ich odwagę i męstwo, niech drżą z obawy przed swoją klęską!

32. da illis formidinem et tabefac audaciam virtutis eorum et commoveantur contritione sua

33. Powal ich na ziemię mieczem tych, którzy cię miłują, i niechaj Cię pieśniami sławią wszyscy, co znają Twoje imię.

33. deice eos gladio diligentium te et conlaudent te omnes qui noverunt nomen tuum in hymnis

34. Rzucili się jedni na drugich. Z wojska Lizjasza padło blisko pięć tysięcy żołnierzy przez nich zabitych.

34. et commiserunt et ceciderunt de exercitu Lysiæ quinque milia virorum

35. Kiedy Lizjasz spostrzegł odwrót swoich szyków i odwagę żołnierzy Judy, jak gotowi byli albo żyć, albo mężnie zginąć, wycofał się do Antiochii i najmował żołnierzy, aby znów znaleźć się w Judei z większą ilością wojska.

35. videns autem Lysias suorum fugam et Judæorum audaciam et quod parati sunt aut vivere aut mori fortiter abiit Antiochiam et elegit milites ut multiplicatus rursus veniret in Judæam

36. Juda i jego bracia powiedzieli: Oto nasi wrogowie są starci. Chodźmy, aby świątynię oczyścić i na nowo poświęcić.

36. dixit autem Judas et fratres ejus ecce contriti sunt inimici nostri ascendamus nunc mundare sancta et renovare

37. Zebrało się więc całe wojsko i poszli na górę Syjon.

37. et congregatus est omnis exercitus et ascenderunt in montem Sion

38. Tam zobaczyli, że świątynia jest spustoszona, ołtarz zbezczeszczony, bramy popalone, na dziedzińcu krzaki rozrośnięte jakby w lesie albo na jakiejś górze, a pomieszczenia dla kapłanów zamienione w ruinę.

38. et viderunt sanctificationem desertam et altare profanatum et portas exustas et in atriis virgulta nata sicut in saltu vel montibus et pastoforia diruta

39. Rozdarli więc swoje szaty, podnieśli ogromny płacz, głowy posypali popiołem

39. sciderunt vestimenta sua et planxerunt planctu magno et inposuerunt cinerem

40. i upadli twarzą na ziemię. Potem zaś zaczęli grać na trąbach sygnałowych i wołali do Nieba.

40. et ceciderunt in faciem super terram et exclamaverunt tubis signorum et clamaverunt in cælum

41. Wtedy Juda rozkazał ludziom, aby walczyli z tymi, co przebywali na zamku, aż świątynia zostanie oczyszczona.

41. tunc ordinavit Judas viros ut pugnarent adversus eos qui erant in arce donec emundarent sancta

42. Wybrał kapłanów nienagannych i wiernych Prawu.

42. et elegit sacerdotes sine macula voluntatem habentes in lege Dei

43. Oczyścili oni świątynię i wynieśli splugawione kamienie na nieczyste miejsce.

43. et mundaverunt sancta et tulerunt lapides contaminationis in locum inmundum

44. Potem naradzali się, co zrobić z ołtarzem całopalenia, który został zbezczeszczony.

44. et cogitavit de altare holocaustorum quod profanatum erat quid de eo faceret

45. Przyszła im jednak dobra myśl, żeby go rozwalić, aby nie było dla nich hańbą to, że poganie go zbezcześcili. Rozwalili więc ołtarz,

45. et incidit illi consilium bonum ut destrueret illud ne forte esset illis in obprobrium quia contaminaverunt illud gentes et demoliti sunt illud

46. a kamienie złożyli na oznaczonym miejscu na świątynnej górze, na tak długo, aż się ukaże prorok i nimi rozporządzi.

46. et reposuerunt lapides in monte domus in loco apto quoadusque veniret propheta et responderet de eis

47. Potem zaś, zgodnie z nakazami Prawa, wzięli nieciosanych kamieni i na wzór poprzedniego wybudowali nowy ołtarz.

47. et acceperunt lapides integros secundum legem et ædificaverunt altare novum secundum illud quod fuit prius

48. Naprawili też świątynię i poświęcili wnętrze przybytku i dziedzińce.

48. et ædificaverunt sancta et quæ intra domum intrinsecus et ædem et atria sanctificaverunt

49. Wykonali także nowe święte naczynia, a do przybytku wnieśli świecznik, ołtarz kadzenia i stół.

49. et fecerunt vasa sancta nova et intulerunt candelabrum et altare incensorum et mensam in templum

50. Na ołtarzu palili kadzidło, zapalili świece na świeczniku, i jaśniały one w przybytku.

50. et incensum posuerunt super altare et accenderunt lucernas quæ super candelabrum erant et lucebant in templo

51. Na stole położyli chleby, zawiesili zasłony. Tak do końca doprowadzili wszystko, czego się podjęli.

51. et posuerunt super mensam panes et adpenderunt vela et consummaverunt omnia opera quæ fecerunt

52. Dwudziestego piątego dnia dziewiątego miesiąca, to jest miesiąca Kislew, sto czterdziestego ósmego roku, wstali wcześnie rano

52. et ante matutinum surrexerunt quinta et vicesima mensis noni hic mensis casleu centesimi quadragesimi octavi anni

53. i zgodnie z Prawem złożyli ofiarę na nowym ołtarzu całopalenia, który wybudowali.

53. et obtulerunt sacrificium secundum legem super altare holocaustorum novum quod fecerunt

54. Dokładnie w tym samym czasie i tego samego dnia, którego poganie go zbezcześcili, został on na nowo poświęcony przy śpiewie pieśni i grze na cytrach, harfach i cymbałach.

54. secundum tempus et secundum diem in qua contaminaverunt illud gentes in ipsa renovatum est in canticis et citharis et cinyris et cymbalis

55. Cały lud upadł na twarz, oddał pokłon i aż pod niebo wysławiał Tego, który im zesłał takie szczęście.

55. et cecidit omnis populus et adoraverunt et benedixerunt in cælum ei qui prosperavit eis

56. Przez osiem dni obchodzili poświęcenie ołtarza, a przy tym pełni radości składali całopalenia, ofiary pojednania i uwielbienia.

56. et fecerunt dedicationem altaris diebus octo et obtulerunt holocausta cum lætitia et salutaria laudis

57. Fasadę świątyni ozdobili złotymi wieńcami i małymi tarczami, odbudowali bramy i pomieszczenia dla kapłanów i drzwi do nich pozakładali,

57. et ornaverunt faciem templi coronis aureis et scutulis et dedicaverunt portas et pastoforia et inposuerunt eis januas

58. a między ludem panowała bardzo wielka radość z tego powodu, że skończyła się hańba, którą sprowadzili poganie.

58. et facta est lætitia in populo magna valde et aversum est obprobrium gentium

59. Juda zaś, jego bracia i całe zgromadzenie Izraela postanowili, że uroczystość poświęcenia ołtarza będą z weselem i radością obchodzili z roku na rok przez osiem dni, począwszy od dnia dwudziestego piątego miesiąca Kislew.

59. et statuit Judas et fratres ejus et universa ecclesia Israël ut agatur dies dedicationis altaris in temporibus suis ab anno in annum per dies octo a quinta et vicesima mensis casleu cum lætitia et gaudio

60. W tym też czasie wokoło góry Syjon wybudowali wysoki mur i mocne wieże jako obronę przeciw poganom, aby nie przyszli i nie podeptali ich, jak to już poprzednio zrobili.

60. et ædificaverunt in tempore illo montem Sion et per circuitum muros altos et turres firmas nequando venirent gentes et conculcarent eam sicut antea fecerunt

61. Juda zostawił też tam wojsko, które miało jej strzec. Umocnił także Bet-Sur, aby jej strzegło, a lud miał miejsce obronne od strony Idumei.

61. et conlocavit illic exercitum ut servarent eam et munivit eam ad custodiendam Bethsuram ut haberet populus munitionem contra faciem Idumeæ