II Reis, 18

1. kai egeneto en etei tritw tw wshe uiw hla basilei israhl ebasileusen ezekiaV uioV acaz basilewV iouda

1. anno tertio Osee filii Hela regis Israël regnavit Ezechias filius Ahaz regis Juda

2. uioV eikosi kai pente etwn hn en tw basileuein auton kai eikosi kai ennea eth ebasileusen en ierousalhm kai onoma th mhtri autou abou qugathr zacariou

2. viginti quinque annorum erat cum regnare cœpisset et viginti et novem annis regnavit in Hierusalem nomen matris ejus Abi filia Zacchariæ

3. kai epoihsen to euqeV en ofqalmoiV kuriou kata panta osa epoihsen dauid o pathr autou

3. fecitque quod erat bonum coram Domino juxta omnia quæ fecerat David pater suus

4. autoV exhren ta uyhla kai sunetriyen pasaV taV sthlaV kai exwleqreusen ta alsh kai ton ofin ton calkoun on epoihsen mwushV oti ewV twn hmerwn ekeinwn hsan oi uioi israhl qumiwnteV autw kai ekalesen auton neesqan

4. ipse dissipavit excelsa et contrivit statuas et succidit lucos confregitque serpentem æneum quem fecerat Moses siquidem usque ad illud tempus filii Israël adolebant ei incensum vocavitque eum Naasthan

5. en kuriw qew israhl hlpisen kai met' auton ouk egenhqh omoioV autw en basileusin iouda kai en toiV genomenoiV emprosqen autou

5. in Domino Deo Israël speravit itaque post eum non fuit similis ei de cunctis regibus Juda sed neque in his qui ante eum fuerunt

6. kai ekollhqh tw kuriw ouk apesth opisqen autou kai efulaxen taV entolaV autou osaV eneteilato mwush

6. et adhesit Domino et non recessit a vestigiis ejus fecitque mandata ejus quæ præceperat Dominus Mosi

7. kai hn kurioV met' autou en pasin oiV epoiei sunhken kai hqethsen en tw basilei assuriwn kai ouk edouleusen autw

7. unde et erat Dominus cum eo et in cunctis ad quæ procedebat sapienter se agebat rebellavit quoque contra regem Assyriorum et non servivit ei

8. autoV epataxen touV allofulouV ewV gazhV kai ewV oriou authV apo purgou fulassontwn kai ewV polewV ocuraV

8. ipse percussit Philistheos usque Gazam et omnes terminos eorum a turre custodum usque ad civitatem muratam

9. kai egeneto en tw etei tw tetartw basilei ezekia autoV eniautoV o ebdomoV tw wshe uiw hla basilei israhl anebh salamanassar basileuV assuriwn epi samareian kai epoliorkei ep' authn

9. anno quarto regis Ezechiæ qui erat annus septimus Osee filii Hela regis Israël ascendit Salmanassar rex Assyriorum Samariam et obpugnavit eam

10. kai katelabeto authn apo telouV triwn etwn en etei ektw tw ezekia autoV eniautoV enatoV tw wshe basilei israhl kai sunelhmfqh samareia

10. et cepit nam post annos tres anno sexto Ezechiæ id est nono anno Osee regis Israël capta est Samaria

11. kai apwkisen basileuV assuriwn thn samareian eiV assuriouV kai eqhken autouV en alae kai en abwr potamw gwzan kai orh mhdwn

11. et transtulit rex Assyriorum Israël in Assyrios conlocavitque eos in Ala et in Habor fluviis Gozan in civitatibus Medorum

12. anq' wn oti ouk hkousan thV fwnhV kuriou qeou autwn kai parebhsan thn diaqhkhn autou panta osa eneteilato mwushV o douloV kuriou kai ouk hkousan kai ouk epoihsan

12. quia non audierunt vocem Domini Dei sui sed prætergressi sunt pactum ejus omnia quæ præceperat Moses servus Domini non audierunt neque fecerunt

13. kai tw tessareskaidekatw etei basilei ezekiou anebh sennachrim basileuV assuriwn epi taV poleiV iouda taV ocuraV kai sunelaben autaV

13. anno quartodecimo regis Ezechiæ ascendit Sennacherib rex Assyriorum ad universas civitates Juda munitas et cepit eas

14. kai apesteilen ezekiaV basileuV iouda aggelouV proV basilea assuriwn eiV laciV legwn hmarthka apostrafhti ap' emou o ean epiqhV ep' eme bastasw kai epeqhken o basileuV assuriwn epi ezekian basilea iouda triakosia talanta arguriou kai triakonta talanta crusiou

14. tunc misit Ezechias rex Juda nuntios ad regem Assyriorum Lachis dicens peccavi recede a me et omne quod inposueris mihi feram indixit itaque rex Assyriorum Ezechiæ regi Judæ trecenta talenta argenti et triginta talenta auri

15. kai edwken ezekiaV pan to argurion to eureqen en oikw kuriou kai en qhsauroiV oikou tou basilewV

15. deditque Ezechias omne argentum quod reppertum fuerat in domo Domini et in thesauris regis

16. en tw kairw ekeinw sunekoyen ezekiaV taV quraV naou kuriou kai ta esthrigmena a ecruswsen ezekiaV basileuV iouda kai edwken auta basilei assuriwn

16. in tempore illo confregit Ezechias valvas templi Domini et lamminas auri quas ipse adfixerat et dedit eas regi Assyriorum

17. kai apesteilen basileuV assuriwn ton qarqan kai ton rafiV kai ton rayakhn ek laciV proV ton basilea ezekian en dunamei bareia epi ierousalhm kai anebhsan kai hlqon eiV ierousalhm kai esthsan en tw udragwgw thV kolumbhqraV thV anw h estin en th odw tou agrou tou gnafewV

17. misit autem rex Assyriorum Tharthan et Rabsaris et Rabsacen de Lachis ad regem Ezechiam cum manu valida Hierusalem qui cum ascendissent venerunt in Hierusalem et steterunt juxta aquæductum piscinæ superioris quæ est in via agri Fullonis

18. kai ebohsan proV ezekian kai exhlqon proV auton eliakim uioV celkiou o oikonomoV kai somnaV o grammateuV kai iwaV uioV asaf o anamimnhskwn

18. vocaveruntque regem egressus est autem ad eos Eliachim filius Helciæ præpositus domus et Sobna scriba et Joahe filius Asaph a commentariis

19. kai eipen proV autouV rayakhV eipate dh proV ezekian tade legei o basileuV o megaV basileuV assuriwn tiV h pepoiqhsiV auth hn pepoiqaV

19. dixitque ad eos Rabsaces loquimini Ezechiæ hæc dicit rex magnus rex Assyriorum quæ est ista fiducia qua niteris

20. eipaV plhn logoi ceilewn boulh kai dunamiV eiV polemon nun oun tini pepoiqwV hqethsaV en emoi

20. forsitan inisti consilium ut præpares te ad prœlium in quo confidis ut audeas rebellare

21. nun idou pepoiqaV sautw epi thn rabdon thn kalaminhn thn teqlasmenhn tauthn ep' aigupton oV an sthricqh anhr ep' authn kai eiseleusetai eiV thn ceira autou kai trhsei authn outwV faraw basileuV aiguptou pasin toiV pepoiqosin ep' auton

21. an speras in baculo harundineo atque confracto Ægypto super quem si incubuerit homo comminutus ingreditur manum ejus et perforabit eam sic est Pharao rex Ægypti omnibus qui confidunt in se

22. kai oti eipaV proV me epi kurion qeon pepoiqamen ouci autoV outoV ou apesthsen ezekiaV ta uyhla autou kai ta qusiasthria autou kai eipen tw iouda kai th ierousalhm enwpion tou qusiasthriou toutou proskunhsete en ierousalhm

22. quod si dixeritis mihi in Domino Deo nostro habemus fiduciam nonne iste est cujus abstulit Ezechias excelsa et altaria et præcepit Judæ et Hierusalem ante altare hoc adorabitis in Hierusalem

23. kai nun micqhte dh tw kuriw mou basilei assuriwn kai dwsw soi disciliouV ippouV ei dunhsh dounai seautw epibataV ep' autouV

23. nunc igitur transite ad dominum meum regem Assyriorum et dabo vobis duo milia equorum et videte an habere valeatis ascensores eorum

24. kai pwV apostreyeiV to proswpon toparcou enoV twn doulwn tou kuriou mou twn elacistwn kai hlpisaV sautw ep' aigupton eiV armata kai ippeiV

24. et quomodo potestis resistere ante unum satrapam de servis domini mei minimis an fiduciam habes in Ægypto propter currus et equites

25. kai nun mh aneu kuriou anebhmen epi ton topon touton tou diafqeirai auton kurioV eipen proV me anabhqi epi thn ghn tauthn kai diafqeiron authn

25. numquid sine Domini voluntate ascendi ad locum istum ut demolirer eum Dominus dixit mihi ascende ad terram hanc et demolire eam

26. kai eipen eliakim uioV celkiou kai somnaV kai iwaV proV rayakhn lalhson dh proV touV paidaV sou suristi oti akouomen hmeiV kai ou lalhseiV meq' hmwn ioudaisti kai ina ti laleiV en toiV wsin tou laou tou epi tou teicouV

26. dixerunt autem Eliachim filius Helciæ et Sobna et Joahe Rabsaci precamur ut loquaris nobis servis tuis syriace siquidem intellegimus hanc linguam et non loquaris nobis judaice audiente populo qui est super murum

27. kai eipen proV autouV rayakhV mh epi ton kurion sou kai proV se apesteilen me o kurioV mou lalhsai touV logouV toutouV ouci epi touV andraV touV kaqhmenouV epi tou teicouV tou fagein thn kopron autwn kai piein to ouron autwn meq' umwn ama

27. responditque eis Rabsaces numquid ad dominum tuum et ad te misit me dominus meus ut loquerer sermones hos et non ad viros qui sedent super murum ut comedant stercora sua et bibant urinam suam vobiscum

28. kai esth rayakhV kai ebohsen fwnh megalh ioudaisti kai elalhsen kai eipen akousate touV logouV tou megalou basilewV assuriwn

28. stetit itaque Rabsaces et clamavit voce magna judaice et ait audite verba regis magni regis Assyriorum

29. tade legei o basileuV mh epairetw umaV ezekiaV logoiV oti ou mh dunhtai umaV exelesqai ek ceiroV mou

29. hæc dicit rex non vos seducat Ezechias non enim poterit eruere vos de manu mea

30. kai mh epelpizetw umaV ezekiaV proV kurion legwn exairoumenoV exeleitai hmaV kurioV ou mh paradoqh h poliV auth en ceiri basilewV assuriwn

30. neque fiduciam vobis tribuat super Domino dicens eruens liberabit nos Dominus et non tradetur civitas hæc in manu regis Assyriorum

31. mh akouete ezekiou oti tade legei o basileuV assuriwn poihsate met' emou eulogian kai exelqate proV me kai pietai anhr thn ampelon autou kai anhr thn sukhn autou fagetai kai pietai udwr tou lakkou autou

31. nolite audire Ezechiam hæc enim dicit rex Assyriorum facite mecum quod vobis est utile et egredimini ad me et comedet unusquisque de vinea sua et de ficu sua et bibetis aquas de cisternis vestris

32. ewV elqw kai labw umaV eiV ghn wV gh umwn gh sitou kai oinou kai artou kai ampelwnwn gh elaiaV elaiou kai melitoV kai zhsete kai ou mh apoqanhte kai mh akouete ezekiou oti apata umaV legwn kurioV rusetai hmaV

32. donec veniam et transferam vos in terram quæ similis terræ vestræ est in terram fructiferam et fertilem vini terram panis et vinearum terram olivarum et olei ac mellis et vivetis et non moriemini nolite audire Ezechiam qui vos decipit dicens Dominus liberabit nos

33. mh ruomenoi errusanto oi qeoi twn eqnwn ekastoV thn eautou cwran ek ceiroV basilewV assuriwn

33. numquid liberaverunt dii gentium terram suam de manu regis Assyriorum

34. pou estin o qeoV aimaq kai arfad pou estin o qeoV sepfarouain kai oti exeilanto samareian ek ceiroV mou

34. ubi est deus Emath et Arfad ubi est deus Sepharvaim Ana et Ava numquid liberaverunt Samariam de manu mea

35. tiV en pasin toiV qeoiV twn gaiwn oi exeilanto taV gaV autwn ek ceiroV mou oti exeleitai kurioV thn ierousalhm ek ceiroV mou

35. quinam illi sunt in universis diis terrarum qui eruerunt regionem suam de manu mea ut possit eruere Dominus Hierusalem de manu mea

36. kai ekwfeusan kai ouk apekriqhsan autw logon oti entolh tou basilewV legwn ouk apokriqhsesqe autw

36. tacuit itaque populus et non respondit ei quicquam siquidem præceptum regis acceperant ut non responderent ei

37. kai eishlqen eliakim uioV celkiou o oikonomoV kai somnaV o grammateuV kai iwaV uioV asaf o anamimnhskwn proV ezekian dierrhcoteV ta imatia kai anhggeilan autw touV logouV rayakou

37. venitque Eliachim filius Helciæ præpositus domus et Sobna scriba et Joahe filius Asaph a commentariis ad Ezechiam scissis vestibus et nuntiaverunt ei verba Rabsacis