Daniel, 3

1. etouV oktwkaidekatou naboucodonosor basileuV dioikwn poleiV kai cwraV kai pantaV touV katoikountaV epi thV ghV apo indikhV ewV aiqiopiaV epoihsen eikona crushn to uyoV authV phcwn exhkonta kai to platoV authV phcwn ex kai esthsen authn en pediw tou peribolou cwraV babulwniaV

1. Nabuchodonosor rex fecit statuam auream altitudine cubitorum sexaginta, latitudine cubitorum sex, et statuit eam in campo Dura provinciæ Babylonis.

2. kai naboucodonosor basileuV basilewn kai kurieuwn thV oikoumenhV olhV apesteilen episunagagein panta ta eqnh kai fulaV kai glwssaV satrapaV strathgouV toparcaV kai upatouV dioikhtaV kai touV ep' exousiwn kata cwran kai pantaV touV kata thn oikoumenhn elqein eiV ton egkainismon thV eikonoV thV crushV hn esthse naboucodonosor o basileuV

2. Itaque Nabuchodonosor rex misit ad congregandos satrapas, magistratus, et iudices, duces, et tyrannos, et præfectos, omnesque principes regionum, ut convenirent ad dedicationem statuæ, quam erexerat Nabuchodonosor rex.

3. kai esthsan oi progegrammenoi katenanti thV eikonoV

3. Tunc congregati sunt satrapæ, magistratus, et iudices, duces, et tyranni, et optimates, qui erant in potestatibus constituti, et universi principes regionum ut convenirent ad dedicationem statuæ, quam erexerat Nabuchodonosor rex. stabant autem in conspectu statuæ, quam posuerat Nabuchodonosor rex

4. kai o khrux ekhruxe toiV ocloiV umin paraggelletai eqnh kai cwrai laoi kai glwssai

4. et præco clamabat valenter Vobis dicitur populis, tribubus, et linguis

5. otan akoushte thV fwnhV thV salpiggoV suriggoV kai kiqaraV sambukhV kai yalthriou sumfwniaV kai pantoV genouV mousikwn pesonteV proskunhsate th eikoni th crush hn esthse naboucodonosor basileuV

5. In hora, qua audieritis sonitum tubæ, et fistulæ, et citharæ, sambucæ, et psalterii, et symphoniæ, et universi generis musicorum, cadentes adorate statuam auream, quam constituit Nabuchodonosor rex.

6. kai paV oV an mh peswn proskunhsh embalousin auton eiV thn kaminon tou puroV thn kaiomenhn

6. Si quis autem non prostratus adoraverit, eadem hora mittetur in fornacem ignis ardentis.

7. kai en tw kairw ekeinw ote hkousan panta ta eqnh thV fwnhV thV salpiggoV kai pantoV hcou mousikwn piptonta panta ta eqnh fulai kai glwssai prosekunhsan th eikoni th crush hn esthse naboucodonosor katenanti toutou

7. Post hæc igitur statim ut audierunt omnes populi sonitum tubæ, fistulæ, et citharæ, sambucæ, et psalterii, et symphoniæ, et omnis generis musicorum cadentes omnes populi, tribus, et linguæ adoraverunt statuam auream, quam constituerat Nabuchodonosor rex.

8. en ekeinw tw kairw proselqonteV andreV caldaioi diebalon touV ioudaiouV

8. Statimque in ipso tempore accedentes viri Chaldæi accusaverunt Iudæos

9. kai upolabonteV eipon kurie basileu eiV ton aiwna zhqi

9. dixeruntque Nabuchodonosor regi Rex in æternum vive

10. su basileu prosetaxaV kai ekrinaV ina paV anqrwpoV oV an akoush thV fwnhV thV salpiggoV kai pantoV hcou mousikwn peswn proskunhsh th eikoni th crush

10. tu rex posuisti decretum, ut omnis homo, qui audierit sonitum tubæ, fistulæ, et citharæ, sambucæ, et psalterii, et symphoniæ, et universi generis musicorum, prosternat se, et adoret statuam auream

11. kai oV an mh peswn proskunhsh emblhqhsetai eiV thn kaminon tou puroV thn kaiomenhn

11. si quis autem non procidens adoraverit, mittatur in fornacem ignis ardentis.

12. eisi de tineV andreV ioudaioi ouV katesthsaV epi thV cwraV thV babulwniaV sedrac misac abdenagw oi anqrwpoi ekeinoi ouk efobhqhsan sou thn entolhn kai tw eidwlw sou ouk elatreusan kai th eikoni sou th crush h esthsaV ou prosekunhsan

12. Sunt ergo viri Iudæi, quos constituisti super opera regionis Babylonis, Sidrach, Misach, et Abdenago viri isti contempserunt, rex, decretum tuum deos tuos non colunt, et statuam auream, quam erexisti, non adorant.

13. tote naboucodonosor qumwqeiV orgh prosetaxen agagein ton sedrac misac abdenagw tote oi anqrwpoi hcqhsan proV ton basilea

13. Tunc Nabuchodonosor in furore, et in ira præcepit ut adducerentur Sidrach, Misach, et Abdenago qui confestim adducti sunt in conspectu regis.

14. ouV kai sunidwn naboucodonosor o basileuV eipen autoiV dia ti sedrac misac abdenagw toiV qeoiV mou ou latreuete kai th eikoni th crush hn esthsa ou proskuneite

14. Pronunciansque Nabuchodonosor rex, ait eis Verene Sidrach, Misach, et Abdenago deos meos non colitis, et statuam auream, quam constitui, non adoratis?

15. kai nun ei men ecete etoimwV ama tw akousai thV salpiggoV kai pantoV hcou mousikwn pesonteV proskunhsai th eikoni th crush h esthsa ei de mh ge ginwskete oti mh proskunhsantwn umwn auqwri emblhqhsesqe eiV thn kaminon tou puroV thn kaiomenhn kai poioV qeoV exeleitai umaV ek twn ceirwn mou

15. Nunc ergo si estis parati, quacumque hora audieritis sonitum tubæ, fistulæ, citharæ, sambucæ, et psalterii, et symphoniæ, omnisque generis musicorum, prosternite vos, et adorate statuam, quam feci quod si non adoraveritis, eadem hora mittemini in fornacem ignis ardentis et quis est Deus, qui eripiet vos de manu mea?

16. apokriqenteV de sedrac misac abdenagw eipan tw basilei naboucodonosor basileu ou creian ecomen hmeiV epi th epitagh tauth apokriqhnai soi

16. Respondentes Sidrach, Misach, et Abdenago, dixerunt regi Nabuchodonosor Non oportet nos de hac re respondere tibi.

17. esti gar qeoV en ouranoiV eiV kurioV hmwn on foboumeqa oV esti dunatoV exelesqai hmaV ek thV kaminou tou puroV kai ek twn ceirwn sou basileu exeleitai hmaV

17. Ecce enim Deus noster, quem colimus, potest eripere nos de camino ignis ardentis, et de manibus tuis, o rex, liberare.

18. kai tote faneron soi estai oti oute tw eidwlw sou latreuomen oute th eikoni sou th crush hn esthsaV proskunoumen

18. Quod si noluerit, notum sit tibi, rex, quia deos tuos non colimus, et statuam auream, quam erexisti, non adoramus.

19. tote naboucodonosor eplhsqh qumou kai h morfh tou proswpou autou hlloiwqh kai epetaxe kahnai thn kaminon eptaplasiwV par' o edei authn kahnai

19. Tunc Nabuchodonosor repletus est furore et aspectus faciei illius immutatus est super Sidrach, Misach, et Abdenago, et præcepit ut succenderetur fornax septuplum quam succendi consueverat.

20. kai andraV iscurotatouV twn en th dunamei epetaxe sumpodisantaV ton sedrac misac abdenagw embalein eiV thn kaminon tou puroV thn kaiomenhn

20. Et viris fortissimis de exercitu suo iussit ut ligatis pedibus Sidrach, Misach, et Abdenago mitterent eos in fornacem ignis ardentis.

21. tote oi andreV ekeinoi sunepodisqhsan econteV ta upodhmata autwn kai taV tiaraV autwn epi twn kefalwn autwn sun tw imatismw autwn kai eblhqhsan eiV thn kaminon

21. Et confestim viri illi vincti cum braccis suis, et tiaris, et calceamentis, et vestibus missi sunt in medium fornacis ignis ardentis.

22. epeidh to prostagma tou basilewV hpeigen kai h kaminoV exekauqh uper to proteron eptaplasiwV kai oi andreV oi proceirisqenteV sumpodisanteV autouV kai prosagagonteV th kaminw enebalosan eiV authn

22. nam iussio regis urgebat fornax autem succensa erat nimis. Porro viros illos, qui miserant Sidrach, Misach, et Abdenago, interfecit flamma ignis.

23. touV men oun andraV touV sumpodisantaV touV peri ton azarian exelqousa h flox ek thV kaminou enepurise kai apekteinen autoi de sunethrhqhsan

23. Viri autem hi tres, id est, Sidrach, Misach, et Abdenago, ceciderunt in medio camino ignis ardentis, colligati.

24. kai egeneto en tw akousai ton basilea umnountwn autwn kai estwV eqewrei autouV zwntaV tote naboucodonosor o basileuV eqaumase kai anesth speusaV kai eipen toiV filoiV autou

24. Et ambulabant in medio flammæ laudantes Deum, et benedicentes Domino.

25. idou egw orw andraV tessaraV lelumenouV peripatountaV en tw puri kai fqora oudemia egenhqh en autoiV kai h orasiV tou tetartou omoiwma aggelou qeou

25. Stans autem Azarias oravit sic, aperiensque os suum in medio ignis, ait

26. kai proselqwn o basileuV proV thn quran thV kaminou thV kaiomenhV tw puri ekalesen autouV ex onomatoV sedrac misac abdenagw oi paideV tou qeou twn qewn tou uyistou exelqete ek tou puroV outwV oun exhlqon oi andreV ek mesou tou puroV

26. Benedictus es Domine Deus patrum nostrorum, et laudabile, et gloriosum nomen tuum in sæcula

27. kai sunhcqhsan oi upatoi toparcai kai arcipatriwtai kai oi filoi tou basilewV kai eqewroun touV anqrwpouV ekeinouV oti ouc hyato to pur tou swmatoV autwn kai ai triceV autwn ou katekahsan kai ta sarabara autwn ouk hlloiwqhsan oude osmh tou puroV hn en autoiV

27. quia iustus es in omnibus, quæ fecisti nobis, et universa opera tua vera, et viæ tuæ rectæ, et omnia iudicia tua vera.

28. upolabwn de naboucodonosor o basileuV eipen euloghtoV kurioV o qeoV tou sedrac misac abdenagw oV apesteile ton aggelon autou kai eswse touV paidaV autou touV elpisantaV ep' auton thn gar prostaghn tou basilewV hqethsan kai paredwkan ta swmata autwn eiV empurismon ina mh latreuswsi mhde proskunhswsi qew eterw all' h tw qew autwn

28. Iudicia enim vera fecisti iuxta omnia, quæ induxisti super nos, et super civitatem sanctam patrum nostrorum Ierusalem quia in veritate, et in iudicio induxisti omnia hæc propter peccata nostra.

29. kai nun egw krinw ina pan eqnoV kai pasai fulai kai pasai glwssai oV an blasfhmhsh eiV ton kurion ton qeon sedrac misac abdenagw diamelisqhsetai kai h oikia autou dhmeuqhsetai dioti ouk estin qeoV eteroV oV dunhsetai exelesqai outwV

29. Peccavimus enim, et inique egimus recedentes a te et deliquimus in omnibus

30. outwV oun o basileuV tw sedrac misac abdenagw exousian douV ef' olhV thV cwraV katesthsen autouV arcontaV

30. et præcepta tua non audivimus, nec observavimus, nec fecimus sicut præceperas nobis ut bene nobis esset.

31.

31. omnia ergo, quæ induxisti super nos, et universa, quæ fecisti nobis, in vero iudicio fecisti

32.

32. et tradidisti nos in manibus inimicorum nostrorum iniquorum, et pessimorum, prævaricatorumque et regi iniusto, et pessimo ultra omnem terram.

33.

33. Et nunc non possumus aperire os confusio, et opprobrium facti sumus servis tuis, et his, qui colunt te.

34.

34. Ne, quæsumus, tradas nos in perpetuum propter nomen tuum, et ne dissipes testamentum tuum.

35.

35. neque auferas misericordiam tuam a nobis propter Abraham dilectum tuum, et Isaac servum tuum, et Israël sanctum tuum

36.

36. quibus locutus es pollicens quod multiplicares semen eorum sicut stellas caëli, et sicut arenam, quæ est in littore maris

37.

37. quia Domine imminuti sumus plus quam omnes gentes, sumusque humiles in universa terra hodie propter peccata nostra.

38.

38. Et non est in tempore hoc princeps, et dux, et propheta, neque holocaustum, neque sacrificium, neque oblatio, neque incensum, neque locus primitiarum coram te,

39.

39. ut possimus invenire misericordiam tuam sed in animo contrito, et spiritu humilitatis suscipiamur.

40.

40. Sicut in holocausto arietum, et taurorum, et sicut in millibus agnorum pinguium sic fiat sacrificium nostrum in conspectu tuo hodie, ut placeat tibi quoniam non est confusio confidentibus in te.

41.

41. Et nunc sequimur te in toto corde, et timemus te, et quærimus faciem tuam.

42.

42. Ne confundas nos sed fac nobiscum iuxta mansuetudinem tuam, et secundum multitudinem misericordiæ tuæ.

43.

43. Et erue nos in mirabilibus tuis, et da gloriam nomini tuo Domine

44.

44. et confundantur omnes, qui ostendunt servis tuis mala, confundantur in omni potentia tua, et robur eorum conteratur

45.

45. et sciant quia tu es Dominus Deus solus, et gloriosus super orbem terrarum.

46.

46. Et non cessabant qui miserant eos ministri regis succendere fornacem, naphtha, et stuppa, et pice, et malleolis,

47.

47. et effundebatur flamma super fornacem cubitis quadraginta novem

48.

48. et erupit, et incendit quos reperit iuxta fornacem de Chaldæis.

49.

49. Angelus autem Domini descendit cum Azaria, et sociis eius in fornacem et excussit flammam ignis de fornace,

50.

50. et fecit medium fornacis quasi ventum roris flantem, et non tetigit eos omnino ignis, neque contristavit, nec quidquam molestiæ intulit.

51.

51. Tunc hi tres quasi ex uno ore laudabant, et glorificabant, et benedicebant Deum in fornace, dicentes

52.

52. Benedictus es Domine Deus patrum nostrorum et laudabilis, et gloriosus, et superexaltatus in sæcula. et benedictum nomen gloriæ tutæ sanctum et laudabile, et superexaltatum in omnibus sæculis.

53.

53. Benedictus es in templo sancto gloriæ tuæ et superlaudabilis, et supergloriosus in sæcula.

54.

54. Benedictus es in throno regni tui et superlaudabilis, et superexaltatus in sæcula.

55.

55. Benedictus es, qui intueris abyssos, et sedes super cherubim et laudabilis, et superexaltatus in sæcula.

56.

56. Benedictus es in firmamento caëli et laudabilis et gloriosus in sæcula.

57.

57. Benedicite omnia opera Domini Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

58.

58. Benedicite Angeli Domini Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

59.

59. Benedicite caëli Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

60.

60. Benedicite aquæ omnes, quæ super caëlos sunt, Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

61.

61. Benedicite omnes virtutes Domini Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

62.

62. Benedicite sol, et luna Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

63.

63. Benedicite stellæ caëli Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

64.

64. Benedicite omnis imber, et ros Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

65.

65. Benedicite omnes spiritus Dei Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

66.

66. Benedicite ignis, et æstus Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

67.

67. Benedicite frigus, et æstus Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

68.

68. Benedicite rores, et pruina Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

69.

69. Benedicite gelu, et frigus Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

70.

70. Benedicite glacies, et nives Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

71.

71. Benedicite noctes, et dies Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

72.

72. Benedicite lux, et tenebræ Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

73.

73. Benedicite fulgura, et nubes Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

74.

74. Benedicat terra Dominum laudet, et superexaltet eum in sæcula.

75.

75. Benedicite montes, et colles Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

76.

76. Benedicite universa germinantia in terra Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

77.

77. Benedicite fontes Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

78.

78. Benedicite maria, et flumina Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

79.

79. Benedicite cete, et omnia, quæ moventur in aquis, Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

80.

80. Benedicite omnes volucres caëli Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

81.

81. Benedicite omnes bestiæ, et pecora Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

82.

82. Benedicite filii hominum Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

83.

83. Benedicat Israël Dominum laudet et superexaltet eum in sæcula.

84.

84. Benedicite sacerdotes Domini Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

85.

85. Benedicite servi Domini Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

86.

86. Benedicite spiritus, et animæ iustorum Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

87.

87. Benedicite sancti, et humiles corde Domino laudate et superexaltate eum in sæcula.

88.

88. Benedicite Anania, Azaria, Misaël Domino laudate et superexaltate eum in sæcula. Quia eruit nos de inferno, et salvos fecit de manu mortis, et liberavit nos de medio ardentis flammæ, et de medio ignis eruit nos.

89.

89. Confitemini Domino, quoniam bonus quoniam in sæculum misericordia eius.

90.

90. Benedicite omnes religiosi Domino Deo deorum laudate et confitemini ei, quia in omnia sæcula misericordia eius.

91.

91. Tunc Nabuchodonosor rex obstupuit, et surrexit propere, et ait optimatibus suis Nonne tres viros misimus in medium ignis compeditos? Qui respondentes regi, dixerunt Vere rex.

92.

92. Respondit, et ait Ecce ego video quattuor viros solutos, et ambulantes in medio ignis, et nihil corruptionis in eis est, et species quarti similis filio Dei.

93.

93. Tunc accessit Nabuchodonosor ad ostium fornacis ignis ardentis, et ait Sidrach, Misach, et Abdenago servi Dei excelsi, egredimini, et venite. Statimque egressi sunt Sidrach, Misach, et Abdenago de medio ignis.

94.

94. Et congregati satrapæ et magistratus, et iudices, et potentes regis contemplabantur viros illos, quoniam nihil potestatis habuisset ignis in corporibus eorum, et capillus capitis eorum non esset adustus, et sarabala eorum non fuissent immutata, et odor ignis non transisset per eos.

95.

95. Et erumpens Nabuchodonosor, ait Benedictus Deus eorum, Sidrach videlicet, Misach, et Abdenago, qui misit angelum suum, et eruit servos suos, qui crediderunt in eum et verbum regis immutaverunt, et tradiderunt corpora sua ne servirent, et ne adorarent omnem deum, excepto Deo suo.

96.

96. A me ergo positum est hoc decretum, ut omnis populus, tribus, et lingua, quæcumque locuta fuerit blasphemiam contra Deum Sidrach, Misach, et Abdenago, dispereat, et domus eius vastetur neque enim est alius Deus, qui possit ita salvare.

97.

97. Tunc rex promovit Sidrach, Misach, et Abdenago in provincia Babylonis.

98.

98. NABUCHODONOSOR rex, omnibus populis, gentibus, et linguis, qui habitant in universa terra, pax vobis multiplicetur.

99.

99. Signa, et mirabilia fecit apud me Deus excelsus. Placuit ergo mihi prædicare

100.

100. signa eius, quia magna sunt et mirabilia eius, quia fortia et regnum eius regnum sempiternum, et potestas eius in generationem et generationem.