Księga Rodzaju, 41

1. W dwa lata później faraon miał sen. [Śniło mu się, że] stał nad Nilem.

1. post duos annos vidit Pharao somnium putabat se stare super fluvium

2. I oto z Nilu wyszło siedem krów pięknych i tłustych, które zaczęły się paść wśród sitowia.

2. de quo ascendebant septem boves pulchræ et crassæ nimis et pascebantur in locis palustribus

3. Ale oto siedem innych krów wyszło z Nilu, brzydkich i chudych, które stanęły obok tamtych nad brzegiem Nilu.

3. aliæ quoque septem emergebant de flumine fœdæ confectæque macie et pascebantur in ipsa amnis ripa in locis virentibus

4. Te brzydkie i chude krowy pożarły siedem owych krów pięknych i tłustych. Faraon przebudził się.

4. devoraveruntque eas quarum mira species et habitudo corporum erat expergefactus Pharao

5. A kiedy znów zasnął, miał drugi sen. Przyśniło mu się siedem kłosów wyrastających z jednej łodygi, zdrowych i pięknych.

5. rursum dormivit et vidit alterum somnium septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque formonsæ

6. A oto po nich wyrosło siedem kłosów pustych i zniszczonych wiatrem wschodnim.

6. aliæ quoque totidem spicæ tenues et percussæ uredine oriebantur

7. I te puste kłosy pochłonęły owych siedem kłosów zdrowych i pełnych. Potem faraon przebudził się. Był to tylko sen.

7. devorantes omnem priorum pulchritudinem evigilans post quietem

8. Rano faraon, zaniepokojony, rozkazał wezwać wszystkich wróżbitów egipskich oraz wszystkich mędrców i opowiedział im, co mu się śniło. Nie było jednak nikogo, kto by umiał wytłumaczyć faraonowi te sny.

8. et facto mane pavore perterritus misit ad coniectores Ægypti cunctosque sapientes et accersitis narravit somnium nec erat qui interpretaretur

9. Wtedy przełożony podczaszych rzekł do faraona: Dzisiaj wyznam moje grzechy.

9. tunc demum reminiscens pincernarum magister ait confiteor peccatum meum

10. Faraon, rozgniewawszy się na swego sługę oddał mnie, a ze mną i przełożonego piekarzy pod straż do domu przełożonego dworzan.

10. iratus rex servis suis me et magistrum pistorum retrudi jussit in carcerem principis militum

11. I wtedy mieliśmy obaj jednej nocy sen, on inny a ja inny.

11. ubi una nocte uterque vidimus somnium præsagum futurorum

12. A był tam z nami pewien młody Hebrajczyk, sługa przełożonego dworzan. Opowiedzieliśmy mu, a on wytłumaczył nam nasze sny, tłumacząc sen każdego z nas.

12. erat ibi puer hebræus ejusdem ducis militum famulus cui narrantes somnia

13. I stało się tak, jak nam je wytłumaczył: mnie przywrócił [faraon] na mój urząd, a jego powiesił.

13. audivimus quicquid postea rei probavit eventus ego enim redditus sum officio meo et ille suspensus est in cruce

14. Wtedy faraon kazał wezwać Józefa. Wyprowadzono go więc pospiesznie z lochu, a on, ogoliwszy się oraz zmieniwszy szaty, przyszedł do faraona.

14. protinus ad regis imperium eductum de carcere Joseph totonderunt ac veste mutata obtulerunt ei

15. Faraon rzekł do Józefa: Miałem sen, którego nikt nie umie wytłumaczyć. Ja zaś słyszałem, jak mówiono o tobie, że skoro usłyszysz sen, zaraz go wytłumaczysz.

15. cui ille ait vidi somnia nec est qui edisserat quæ audivi te prudentissime conicere

16. Józef tak odpowiedział faraonowi: Nie ja, lecz Bóg da pomyślną odpowiedź tobie, o faraonie.

16. respondit Joseph absque me Deus respondebit prospera Pharaoni

17. Faraon zaczął więc opowiadać Józefowi: Śniło mi się, że stałem nad brzegiem Nilu.

17. narravit ergo ille quod viderat putabam me stare super ripam fluminis

18. I nagle z Nilu wyszło siedem krów tłustych i pięknych, które zaczęły się paść wśród sitowia.

18. et septem boves de amne conscendere pulchras nimis et obesis carnibus quæ in pastu paludis virecta carpebant

19. A oto siedem krów innych wyszło za nimi, chudych i tak brzydkich, że podobnie brzydkich nie widziałem w całym Egipcie.

19. et ecce has sequebantur aliæ septem boves in tantum deformes et macilentæ ut numquam tales in terra Ægypti viderim

20. Krowy chude i brzydkie pożarły owych siedem krów pierwszych, tłustych.

20. quæ devoratis et consumptis prioribus

21. Gdy te znalazły się w ich brzuchach, nie było wcale znać, że tam weszły; te, które je pożarły, były nadal tak samo chude jak poprzednio. I ocknąłem się.

21. nullum saturitatis dedere vestigium sed simili macie et squalore torpebant evigilans rursum sopore depressus

22. A potem zobaczyłem we śnie siedem kłosów wyrastających z jednej łodygi, zdrowych i pięknych.

22. vidi somnium septem spicæ pullulabant in culmo uno plenæ atque pulcherrimæ

23. Lecz oto siedem kłosów zeschniętych, pustych, zniszczonych wiatrem wschodnim wyrosło po nich.

23. aliæ quoque septem tenues et percussæ uredine oriebantur stipula

24. I te puste kłosy pochłonęły owych siedem kłosów pięknych. A gdy to opowiedziałem wróżbitom, żaden nie potrafił mi wytłumaczyć.

24. quæ priorum pulchritudinem devorarunt narravi coniectoribus somnium et nemo est qui edisserat

25. Józef rzekł do faraona: Sen twój, o faraonie, jest jeden. To, co Bóg zamierza uczynić, zapowiedział tobie, faraonie.

25. respondit Joseph somnium regis unum est quæ facturus est Deus ostendit Pharaoni

26. Siedem krów pięknych - to siedem lat, i siedem kłosów pięknych - to też siedem lat; jest to bowiem sen jeden.

26. septem boves pulchræ et septem spicæ plenæ septem ubertatis anni sunt eandemque vim somnii conprehendunt

27. Siedem zaś krów chudych i brzydkich, które wyszły za tamtymi, i siedem kłosów pustych i zniszczonych wiatrem wschodnim - to też siedem lat - głodu.

27. septem quoque boves tenues atque macilentæ quæ ascenderunt post eas et septem spicæ tenues et vento urente percussæ septem anni sunt venturæ famis

28. To, o czym mówię faraonowi, Bóg uczyni tak, jak pokazał faraonowi.

28. qui hoc ordine conplebuntur

29. Bo nadejdzie siedem lat obfitości wielkiej w całym Egipcie.

29. ecce septem anni venient fertilitatis magnæ in universa terra Ægypti

30. A po nich nastanie siedem lat głodu; i pójdzie w niepamięć cała ta obfitość w Egipcie, gdy głód będzie niszczył kraj.

30. quos sequentur septem anni alii tantæ sterilitatis ut oblivioni tradatur cuncta retro abundantia consumptura est enim fames omnem terram

31. Nie będą już wiedzieli o obfitości w tym kraju wskutek głodu, który potem nadejdzie, bo będzie to głód bardzo ciężki.

31. et ubertatis magnitudinem perditura inopiæ magnitudo

32. Ponieważ ten sen powtórzył się dwukrotnie, faraonie, Bóg to już postanowił i Bóg niebawem to uczyni.

32. quod autem vidisti secundo ad eandem rem pertinens somnium firmitatis indicium est eo quod fiat sermo Dei et velocius impleatur

33. Teraz więc niech faraon upatrzy sobie kogoś roztropnego i mądrego i ustanowi go zarządcą Egiptu.

33. nunc ergo provideat rex virum sapientem et industrium et præficiat eum terræ Ægypti

34. Niech faraon tak ustanowi nadzorców, by zebrać piątą część urodzajów w Egipcie podczas siedmiu lat obfitości.

34. qui constituat præpositos per singulas regiones et quintam partem fructuum per septem annos fertilitatis

35. Niechaj oni nagromadzą wszelką żywność podczas tych lat pomyślnych, które nadejdą. Niechaj gromadzą zboże do rozporządzenia faraona jako zaopatrzenie dla miast i niechaj go strzegą.

35. qui jam nunc futuri sunt congreget in horrea et omne frumentum sub Pharaonis potestate condatur serveturque in urbibus

36. A będzie ta żywność zachowana dla kraju na siedem lat głodu, które nastaną w Egipcie. Tak więc nie wyginie [ludność] tego kraju z głodu.

36. et paretur futuræ septem annorum fami quæ pressura est Ægyptum et non consumetur terra inopia

37. Słowa te podobały się faraonowi i wszystkim jego dworzanom.

37. placuit Pharaoni consilium et cunctis ministris ejus

38. Rzekł więc faraon do swych dworzan: Czyż będziemy mogli znaleźć podobnego mu człowieka, który miałby tak jak on ducha Bożego?

38. locutusque est ad eos num invenire poterimus talem virum qui spiritu Dei plenus sit

39. A potem faraon rzekł do Józefa: Skoro Bóg dał ci poznać to wszystko, nie ma nikogo, kto by ci dorównał rozsądkiem i mądrością!

39. dixit ergo ad Joseph quia ostendit Deus tibi omnia quæ locutus es numquid sapientiorem et similem tui invenire potero

40. Ty zatem będziesz nad moim dworem i twoim rozkazom będzie posłuszny cały mój naród. Jedynie godnością królewską będę cię przewyższał.

40. tu eris super domum meam et ad tui oris imperium cunctus populus obœdiet uno tantum regni solio te præcedam

41. I powiedział faraon Józefowi: Oto ustanawiam cię rządcą całego Egiptu!

41. dicens quoque rursum Pharao ad Joseph ecce constitui te super universam terram Ægypti

42. Po czym faraon zdjął swój pierścień z palca i włożył go na palec Józefa, i kazał go oblec w szatę z najczystszego lnu, a potem zawiesił mu na szyi złoty łańcuch.

42. tulit anulum de manu sua et dedit in manu ejus vestivitque eum stola byssina et collo torquem auream circumposuit

43. I kazał go obwozić na drugim swym wozie, a wołano przed nim: Abrek! Faraon ustanawiając Józefa rządcą całego Egiptu,

43. fecitque ascendere super currum suum secundum clamante præcone ut omnes coram eo genuflecterent et præpositum esse scirent universæ terræ Ægypti

44. rzekł do niego: Ja jestem faraonem, ale bez twej zgody nikt nie ośmieli się czegokolwiek przedsięwziąć w całym kraju egipskim,

44. dixit quoque rex ad Joseph ego sum Pharao absque tuo imperio non movebit quisquam manum aut pedem in omni terra Ægypti

45. i nadał Józefowi imię Safnat Paneach. Dał mu też za żonę Asenat, córkę kapłana z On, imieniem Poti Fera. I tak stał się Józef rządcą Egiptu.

45. vertitque nomen illius et vocavit eum lingua ægyptiaca Salvatorem mundi dedit quoque illi uxorem Aseneth filiam Putiphare sacerdotis Heliopoleos egressus itaque Joseph ad terram Ægypti

46. Józef miał lat trzydzieści, gdy stanął przed faraonem, królem egipskim. Józef wyszedłszy od faraona objeżdżał cały kraj.

46. triginta autem erat annorum quando stetit in conspectu regis Pharaonis circuivit omnes regiones Ægypti

47. I gdy ziemia rodziła przez siedem lat w wielkiej obfitości,

47. venitque fertilitas septem annorum et in manipulos redactæ segetes congregatæ sunt in horrea Ægypti

48. gromadził wszelką żywność w tych siedmiu latach [urodzaju], które nastały w Egipcie, i składał ją w miastach; w każdym mieście gromadził żywność z pól okolicznych.

48. omnis etiam frugum abundantia in singulis urbibus condita est

49. Nagromadził więc Józef tyle zboża, ile jest piasku morskiego; takie mnóstwo, że już przestano mierzyć, bo nie można było zmierzyć.

49. tantaque fuit multitudo tritici ut harenæ maris coæquaretur et copia mensuram excederet

50. A zanim nastały lata głodu, urodzili się Józefowi dwaj synowie; urodziła ich Asenat, córka kapłana z On, który miał imię Poti Fera.

50. nati sunt autem Joseph filii duo antequam veniret fames quos ei peperit Aseneth filia Putiphare sacerdotis Heliopoleos

51. Józef dał swemu synowi pierworodnemu imię Manasses. [ Mówił bowiem: ] Dał mi Bóg zapomnieć o całym mym utrapieniu i o domu ojca mojego.

51. vocavitque nomen primogeniti Manasse dicens oblivisci me fecit Deus omnium laborum meorum et domum patris mei

52. A drugiego nazwał Efraim, [mówiąc]: Uczynił mnie Bóg płodnym w kraju mojej niedoli.

52. nomen quoque secundi appellavit Ephraim dicens crescere me fecit Deus in terra paupertatis meæ

53. Kiedy minęło siedem lat urodzaju w Egipcie,

53. igitur transactis septem annis ubertatis qui fuerant in Ægypto

54. nadeszło siedem lat głodu, jak to zapowiedział Józef. A gdy nastał głód we wszystkich krajach, w całym Egipcie była żywność.

54. cœperunt venire septem anni inopiæ quos prædixerat Joseph et in universo orbe fames prævaluit in cuncta autem terra Ægypti erat panis

55. Ale kiedy i w Egipcie głód zaczął się dawać we znaki, ludność domagała się chleba od faraona. Wtedy faraon mówił do wszystkich Egipcjan: Udajcie się do Józefa i, co on wam powie, czyńcie.

55. qua esuriente clamavit populus ad Pharaonem alimenta petens quibus ille respondit ite ad Joseph et quicquid vobis dixerit facite

56. Gdy był głód na całej ziemi, Józef otwierał wszystkie [spichlerze], w których było [zboże], i sprzedawał zboże Egipcjanom, w miarę jak w Egipcie głód stawał się coraz większy.

56. crescebat autem cotidie fames in omni terra aperuitque Joseph universa horrea et vendebat Ægyptiis nam et illos oppresserat fames

57. Ze wszystkich krajów ludzie przybywali do Egiptu, by kupować zboże od Józefa, gdyż głód po całej ziemi się wzmagał.

57. omnesque provinciæ veniebant in Ægyptum ut emerent escas et malum inopiæ temperarent