Biblia w rok.

W 290. dniu rozważamy zakończenie podróży Machabeuszy i jej wpływ na historię Izraela. Księga Syracha 24-25 celebruje mądrość i jej dobrodziejstwa. Księga Przysłów 23,1-4 zawiera wskazówki dotyczące roztropności, umiarkowania i rozeznania, przypominając nam o mądrym i odpowiedzialnym życiu przed Bogiem.

1. Demetriusz dowiedział się, że Nikanor poległ i jego wojsko w bitwie poniosło klęskę. Posłał więc drugi raz Bakchidesa i Alkimosa do ziemi judzkiej, a razem z nimi prawe skrzydło wojska.

2. Ci wyruszyli drogą w stronę Galilei, rozłożyli się obozem koło Masalot w Arbeli, zdobyli je i zabili wielu ludzi.

3. Następnie zaś w pierwszym miesiącu sto pięćdziesiątego drugiego roku rozłożyli się obozem koło Jerozolimy.

4. Potem jednak odstąpili i w dwadzieścia tysięcy piechoty i dwa tysiące konnicy poszli do Berei.

5. Juda razem z trzema tysiącami wyborowych żołnierzy miał obóz rozbity w Elasa.

6. Gdy zobaczyli oni ogromną ilość wojska, zlękli się bardzo i wielu uciekło z obozu. Pozostało z nich nie więcej jak ośmiuset żołnierzy.

7. Juda widział, że jego wojsko się rozbiegło, a bitwa była dla niego nieunikniona. Głęboka więc troska opanowała mu serce, bo nie miał czasu ich zebrać.

8. Pełen boleści powiedział do tych, którzy pozostali: Wstańmy i uderzmy na naszych nieprzyjaciół, a może uda się nam ich pobić.

9. Ale oni odradzali mu słowami: To się nam nie uda. W tej chwili raczej ratujmy swoje własne życie! Później powrócimy razem z naszymi braćmi i przeciwko nim będziemy walczyli. Jest nas zbyt mało.

10. Juda jednak odpowiedział: Przenigdy tego nie zrobię, abym miał przed nimi uciekać. Jeżeli na nas już czas, mężnie za naszych braci położymy swe życie. Nie pozwólmy niczego ująć z naszej chwały!

11. Wojsko wyruszyło z obozu i ustawiło się naprzeciwko nich. Konnica podzieliła się na dwie części, procarze i łucznicy szli przed wojskiem, a w pierwszym szeregu byli sami najbardziej waleczni. Bakchides zaś był na prawym skrzydle.

12. Zbliżały się jego falangi złożone z dwóch części, i grano na trąbach. Ci, którzy byli po stronie Judy, zagrali także na trąbach.

13. Ziemia zadrżała od krzyku, jaki wydały wojska, bitwa trwała od rana aż do wieczora.

14. Wtedy Juda zauważył, że Bakchides i główna część wojska są po prawej stronie. Wszyscy odważni zebrali się koło niego

15. i prawe skrzydło zostało przez nich starte. Ścigano ich aż do podnóża góry.

16. Gdy ci, którzy byli na lewym skrzydle, zobaczyli, że prawe skrzydło zostało starte, odwrócili się i szli z tyłu, w ślad za Judą i jego żołnierzami.

17. Bitwa stała się jeszcze cięższa, a wielu zabitych padło po jednej i po drugiej stronie.

18. I Juda padł zabity, a inni pouciekali.

19. Jonatan zaś i Szymon zabrali Judę, swego brata, i pochowali go w rodzinnych swych grobach w Modin.

20. Opłakiwano go, a cały Izrael bardzo go żałował. Przez długi czas trwała po nim żałoba. Mówiono:

21. Jak mógł paść bohater, który wybawiał Izraela?

22. Reszta zaś tego, czego dokonywał Juda, jego walk, bohaterskich czynów i wielkości jego, nie została spisana. Była bowiem zbyt wielka.

23. Po śmierci Judy podnieśli się na wszystkich obszarach izraelskich bezbożnicy i powstali wszyscy złoczyńcy.

24. W tym też czasie był bardzo wielki głód i cała kraina razem z nimi odpadła od Boga.

25. Bakchides wybrał bezbożnych ludzi i ustanowił ich panami krainy,

26. a oni wyszukiwali i śledzili przyjaciół Judy, potem zaś prowadzili ich do Bakchidesa, a on mścił się i wyśmiewał się z nich.

27. W ten sposób zaczęło się wielkie prześladowanie Izraela, takie, jakiego nie było od czasu ukazania się proroka.

28. Wtedy przyjaciele Judy zebrali się i powiedzieli do Jonatana:

29. Umarł twój brat Juda. Od tego czasu nie ma nikogo, kto by był do niego podobny, kto by wyruszył przeciwko wrogom, przeciwko Bakchidesowi i przeciwko tym, którzy są nieprzyjaciółmi naszego narodu.

30. Wobec tego dzisiaj na jego miejsce wybieramy ciebie. Bądź naszym zwierzchnikiem i wodzem! Prowadź wojnę w naszej sprawie!

31. W tym więc czasie Jonatan objął dowództwo i stanął w miejsce swego brata Judy.

32. Gdy Bakchides dowiedział się o tym, poszukiwał go, aby zamordować.

33. Ale Jonatan, jego brat Szymon i wszyscy jego zwolennicy spostrzegli to, uciekli na pustynię Tekoa i rozłożyli się obozem przy wodzie cysterny Asfar.

34. Bakchides wiadomość o tym otrzymał w szabat. Osobiście więc wyruszył z całym swoim wojskiem na drugą stronę Jordanu.

35. Wtedy Jonatan posłał swego brata, który był przełożonym nad ludem, i prosił przyjaciół swych, Nabatejczyków, aby u nich mogli przetrzymać swe tabory, których mieli wiele.

36. Ale synowie Jambriego wyszli z Medeby, pochwycili Jana i odeszli razem ze wszystkim, co posiadał.

37. Po tych wydarzeniach Jonatanowi i jego bratu Szymonowi doniesiono, że synowie Jambriego urządzają wielkie wesele, a pannę młodą, córkę jednego z wielkich dostojników kananejskich, z wielkim orszakiem prowadzą z Nadabat.

38. Przypomnieli więc sobie krew swego brata Jana, poszli i skryli się w skalnej grocie.

39. Kiedy podnieśli oczy, oto ujrzeli hałaśliwy orszak i dużą ilość podarunków. Wyszedł im naprzeciw pan młody, jego przyjaciele i bracia, z bębnami, muzyką i znaczną bronią.

40. Wtedy tamci wyskoczyli z zasadzki i pobili ich; padło wielu rannych, a pozostali uciekli na górę. Zwycięzcy zabrali wszystkie zdobyte na nich łupy,

41. wesele zaś przemieniło się w płacz, a głos muzyki w żałobne narzekanie.

42. W ten sposób dokonali zemsty za krew swego brata i powrócili do mokradeł Jordanu.

43. Na wiadomość o tym przyszedł Bakchides z licznym wojskiem w szabat aż do brzegów Jordanu.

44. Jonatan zaś powiedział do tych, którzy byli przy nim: Powstańmy i walczmy o swoje życie! Dziś bowiem jest inaczej, aniżeli było wczoraj czy przedwczoraj.

45. Oto bowiem z przodu i z tyłu bitwa nam zagraża, wody Jordanu są z jednej i z drugiej strony, a ponadto mokradła i zarośla. Nie ma miejsca, którędy można by ustąpić.

46. Wołajcie więc teraz do Nieba, abyście mogli być wybawieni z rąk naszych nieprzyjaciół.

47. Bitwa się rozpoczęła. Jonatan wyciągnął rękę, aby uderzyć Bakchidesa, ale on się cofnął.

48. Wtedy Jonatan razem ze swymi żołnierzami wskoczył do Jordanu i przepłynęli na drugą stronę rzeki, ale żołnierze Bakchidesa nie przeprawili się za nimi przez Jordan.

49. Tego zaś dnia ze strony Bakchidesa padło blisko tysiąc żołnierzy.

50. Potem powrócił Bakchides do Jerozolimy i w Judei odbudowywał obronne miasta: twierdzę w Jerychu, w Emmaus, w Bet-Choron, w Betel, w Tamnata, w Faraton i w Tefon; w każdej - wysokie mury, bramy i zasuwy,

51. i pozostawił w nich załogę, która by po nieprzyjacielsku obchodziła się z Izraelem

52. Ponadto umocnił jeszcze miasto Bet-Sur, Gezer i zamek, umieścił w nich wojsko i zapasy żywności,

53. a synów ludzi przodujacych w kraju wziął jako zakładników i umieścił ich pod strażą na zamku w Jerozolimie.

54. W drugim miesiącu sto pięćdziesiątego trzeciego roku Alkimos wydał rozkaz zburzenia muru wewnętrznego dziedzińca świątyni. W ten sposób niszczył on to, co prorocy budowali. Rozpoczęto już burzenie.

55. W tym jednak czasie Alkimos został porażony, a jego przedsięwzięcie unicestwione. Jego usta się zamknęły dotknięte paraliżem. Nie mógł już nic powiedzieć ani nawet wydać ostatnich rozporządzeń co do swego domu.

56. Wtedy też Alkimos w wielkich boleściach zakończył swe życie.

57. Gdy Bakchides dowiedział się o śmierci Alkimosa, powrócił do króla. Na ziemi judzkiej zaś przez dwa lata trwał pokój.

58. Wszyscy jednak bezbożnicy naradzali się, mówiąc: Oto Jonatan i jego stronnicy mieszkają spokojnie i bez troski. Przywołamy więc teraz Bakchidesa, a on ich wszystkich pochwyci w ciągu jednej nocy.

59. Poszli więc i doradzili mu to,

60. a on wyruszył w drogę z licznym wojskiem. Potajemnie wysłał też listy do swoich zwolenników, którzy mieszkali w Judei, ażeby pochwycili Jonatana i tych, którzy z nim trzymają. Nie udało im się to jednak, gdyż zamiary ich zostały odkryte.

61. Natomiast tamci pochwycili w kraju blisko pięćdziesięciu ludzi spomiędzy tych, którzy byli przyczyną zła, i zabili ich.

62. Jonatan zaś razem z Szymonem i tymi, którzy z nimi trzymali, usunął się do Bet-Basi na pustynię, odbudował to, co było w niej w ruinie, i wzmocnił ją.

63. Gdy Bakchides dowiedział się o tym, zgromadził całe wojsko i przywołał nawet tych, którzy byli w Judei,

64. potem zaś przybył, koło Bet-Basi rozłożył się obozem i przez długi czas zdobywał ją, budując machiny oblężnicze.

65. Ale Jonatan zostawił w mieście swego brata Szymona, a z małą liczbą żołnierzy wyszedł w pole, poszedł

66. i pobił Odomera i jego braci, a tak samo synów Fazirona, którzy mieszkali w swych namiotach. Gdy zaczęli zwyciężać, wzrosły też ich wojska.

67. Szymon zaś i jego żołnierze wypadli z miasta i spalili machiny oblężnicze,

68. a potem walczyli przeciwko Bakchidesowi i pobili go. Sprawili mu też wiele udręki, gdyż nie udał się jego zamiar wejścia do twierdzy.

69. Gniew swój więc wyładował na tych bezbożnych ludziach, którzy doradzali mu, by wyruszył do tej krainy. Wielu z nich zamordował, a potem miał zamiar powrócić do swej ojczyzny.

70. Jonatan jednak dowiedział się o tym i wysłał do niego poselstwo, aby zawrzeć z nim pokój i uzyskać zwrot jeńców.

71. Zgodził się on i uczynił według jego życzenia. Pod przysięgą też zapewnił, że przez całe swoje życie nie będzie knuł nic złego przeciw niemu.

72. Zwrócił także jeńców, których jeszcze przedtem z ziemi judzkiej wziął do niewoli. Potem wycofał się, odszedł do swojej ojczyzny i więcej już nie wstępował na ich ziemię.

73. Tak ustąpił miecz spośród Izraela. Jonatan zamieszkał w Mikmas. Potem zaś Jonatan zaczął sądzić lud, a bezbożnych usunął z Izraela.

Rozdział 24

1. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu.

2. Otwiera swe usta na zgromadzeniu Najwyższego i ukazuje się dumnie przed Jego potęgą:

3. Wyszłam z ust Najwyższego i niby mgła okryłam ziemię.

4. Zamieszkałam na wysokościach, a tron mój na słupie z obłoku.

5. Okrąg nieba sama obeszłam i przechadzałam się po głębi przepaści.

6. Na falach morza, na ziemi całej, w każdym ludzie i narodzie zdobyłam panowanie.

7. Pomiędzy nimi wszystkimi szukałam miejsca, by spocząć - szukałam w czyim dziedzictwie mam się zatrzymać.

8. Wtedy przykazał mi Stwórca wszystkiego, Ten, co mnie stworzył, wyznaczył mi mieszkanie i rzekł: W Jakubie rozbij namiot i w Izraelu obejmij dziedzictwo!

9. Przed wiekami, na samym początku mię stworzył i już nigdy istnieć nie przestanę.

10. W świętym Przybytku, w Jego obecności, zaczęłam pełnić świętą służbę i przez to na Syjonie mocno stanęłam.

11. Podobnie w mieście umiłowanym dał mi odpoczynek, w Jeruzalem jest moja władza.

12. Zapuściłam korzenie w sławnym narodzie, w posiadłości Pana, w Jego dziedzictwie.

13. Wyrosłam jak cedr na Libanie i jak cyprys na górach Hermonu.

14. Wyrosłam jak palma w Engaddi, jak krzewy róży w Jerychu, jak wspaniała oliwka na równinie, wyrosłam w górę jak platan.

15. Wszystko przepoiłam wonnością jak cynamon i aspalat pachnący, i miłą woń wydałam jak mirra wyborna, jak galbanum, onyks, wonna żywica i obłok kadzidła w przybytku.

16. Jak terebint gałęzie swe rozłożyłam, a gałęzie moje - gałęzie chwały i wdzięku.

17. Jak szczep winny wypuściłam pełne krasy latorośle, a kwiat mój wyda owoc sławy i bogactwa. (8p) Jam matka pięknej miłości i bogobojności, i poznania, i nadziei świętej. We mnie wszelka łaska drogi i prawdy. We mnie wszystka nadzieja żywota i cnoty.

19. Przyjdźcie do mnie, którzy mnie pragniecie, nasyćcie się moimi owocami!

20. Pamięć o mnie jest słodsza nad miód, a posiadanie mnie - nad plaster miodu.

21. Którzy mnie spożywają, dalej łaknąć będą, a którzy mnie piją, nadal będą pragnąć.

22. Kto mi jest posłuszny, nie dozna wstydu, a którzy przeze mnie działać będą, nie zbłądzą.

23. Tym wszystkim jest księga przymierza Boga Najwyższego, Prawo, które dał nam Mojżesz, jako dziedzictwo plemionom Jakuba. (4p) Nie przestawajcie być mocni w Panu, przylgnijcie zaś do Niego, aby was umocnił. Pan wszechmocny jest Bogiem jedynym, a poza Nim nie ma Zbawcy. Przyobiecał Dawidowi, słudze swemu, wzbudzić z niego króla bardzo mocnego i na stolicy majestatu siedzącego na wieki.

25. Zalewa ono mądrością jak Piszon i jak Tygrys w dniach nowych płodów;

26. obficie napełnia rozumem jak Eufrat i jak Jordan w czasie żniw;

27. wylewa naukę jak Nil lub Gichon w czasie winobrania.

28. Pierwszy nie skończył go poznawać, podobnie ani ostatni do dna go nie zgłębił,

29. gdyż myśl jego pełniejsza jest niż morze, a rada głębsza niż Wielka Otchłań.

30. Ja zaś jestem jak odnoga rzeki i jak wodociąg, co sprowadza wodę do ogrodu.

31. Powiedziałem: Nawodnię mój ogród i nasycę moją rolę. Oto moja odnoga stała się rzeką, a rzeka moja - morzem.

32. Nadto sprawię, że nauka świecić będzie jak zaranie i ukaże się jak najdalej.

33. Owszem, wyleję naukę jak proroctwo i przekażę ją pokoleniom na wieki.

34. Patrzcie, że nie tylko dla siebie samego się natrudziłem, lecz także i dla tych wszystkich, którzy jej szukają.

Rozdział 25

1. W trzech rzeczach upodobałem sobie, które są przyjemne Panu i ludziom: zgoda wśród braci, przyjaźń między sąsiadami oraz żona i mąż dobrze zgadzający się wzajemnie.

2. Trzech rodzajów ludzi znienawidziła moja dusza, a życie ich szczególnie mnie gniewa: żebraka pysznego, bogacza kłamcy, starca cudzołożnego, ogołoconego z rozumu.

3. Jeśli w młodości nie nazbierałeś, jakim sposobem znajdziesz na starość?

4. Jak sąd przystoi siwym włosom, tak starszym umieć doradzać.

5. Jak starcom przystoi mądrość, tak tym, co mają poważanie - myśl i rada.

6. Wieńcem starców jest wielkie doświadczenie, a chlubą ich bojaźń Pańska.

7. Dziewięć myśli uznałem w sercu za błogosławione, a dziesiątą słowami wypowiem: człowiek, który ma radość z dzieci i już za życia patrzy na upadek wrogów;

8. szczęśliwy, kto mieszka z żoną rozumną, kto się językiem nie poślizgnął, kto nie służył innemu, niegodnemu siebie,

9. szczęśliwy, kto znalazł roztropność, kto może przemawiać do uszu tych, którzy go słuchają;

10. jakże wielki jest ten, kto znalazł mądrość, ale nikt nie jest większy od tego, kto boi się Pana.

11. Bojaźń Pana wszystko przewyższa, a kto ją posiadł, do kogo będzie przyrównany? (2p) Bojaźń Pana jest początkiem umiłowania Go, wiara zaś początkiem zjednoczenia z Nim.

13. Każda rana, byle nie rana serca, wszelka złość, byle nie złość żony.

14. Każde prześladowanie, byle nie prześladowanie przez nienawidzących nas, każda zemsta, byle nie zemsta nieprzyjaciół.

15. Nie ma bowiem głowy nad głowę węża i nie ma gniewu nad gniew nieprzyjaciela.

16. Wolałbym mieszkać z lwem i smokiem, niż mieszkać z żoną przewrotną.

17. Złość kobiety zmienia wyraz je twarzy, zeszpeca jej oblicze na kształt niedźwiedzia.

18. Mąż jej zasiądzie do stołu pośród swoich bliskich i wbrew woli przykro wzdychać będzie.

19. Małe jest wszelkie zło wobec przewrotności kobiety, toteż spadnie na nią los grzesznika.

20. Czym dla nóg starca wspinanie się po zboczu piaszczystym, tym żona gadatliwa dla spokojnego męża.

21. Nie pozwól się doprowadzić do upadku pięknością kobiety, ani nawet jej nie pożądaj!

22. Złem jest, bezwstydem i wielką hańbą, jeśli żona utrzymuje swego męża.

23. Duch przygnębiony, twarz zasmucona i rana serca - żona przewrotna; ręce bezwładne i kolana bez siły - taka, która unieszczęśliwia swojego męża.

24. Początek grzechu przez kobietę i przez nią też wszyscy umieramy.

25. Nie dawaj ujścia wodzie ani możności rządzenia przewrotnej żonie.

26. Jeżeli nie trzyma się rąk twoich, odsuń ją od siebie.

1. Gdy z możnym do stołu usiądziesz, pilnie uważaj, co masz przed sobą;

2. nóż sobie przyłóż do gardła, jeśli masz gardło żarłoczne.

3. Nie pożądaj jego przysmaków, bo to pokarm zwodniczy.

4. O bogactwo się nie ubiegaj i odstąp od twojej chytrości!