I Macabeus, 2

1. en taiV hmeraiV ekeinaiV anesth mattaqiaV uioV iwannou tou sumewn iereuV twn uiwn iwarib apo ierousalhm kai ekaqisen en mwdein

1. in illis diebus surrexit Matthathias filius Johannis filii Simeonis sacerdos ex filiis Joarim ab Hierusalem et consedit in monte Modin

2. kai autw uioi pente iwannhV o epikaloumenoV gaddi

2. et habebat filios quinque Johannan qui cognominabatur Gaddis

3. simwn o kaloumenoV qassi

3. et Simeon qui cognominabatur Thasi

4. ioudaV o kaloumenoV makkabaioV

4. et Judas qui vocabatur Macchabeus

5. eleazar o kaloumenoV auaran iwnaqhV o kaloumenoV apfouV

5. et Eleazarus qui cognominabatur Abaron et Jonathas qui cognominabatur Apphus

6. kai eiden taV blasfhmiaV taV ginomenaV en iouda kai en ierousalhm

6. hii viderunt mala quæ fiebant in populo Juda et in Hierusalem

7. kai eipen oimmoi ina ti touto egennhqhn idein to suntrimma tou laou mou kai to suntrimma thV agiaV polewV kai kaqisai ekei en tw doqhnai authn en ceiri ecqrwn to agiasma en ceiri allotriwn

7. et dixit Matthathias væ mihi ut quid natus sum videre contritionem populi mei et contritionem civitatis sanctæ et sedere illic cum datur in manibus inimicorum

8. egeneto o naoV authV wV anhr adoxoV

8. sancta in manu extraneorum facta sunt templum ejus sicut homo ignobilis

9. ta skeuh thV doxhV authV aicmalwta aphcqh apektanqh ta nhpia authV en taiV plateiaiV authV oi neaniskoi authV en romfaia ecqrou

9. vasa gloriæ ejus captiva abducta sunt trucidati sunt juvenes ejus in plateis et juvenes ejus ceciderunt gladio inimicorum

10. poion eqnoV ouk eklhronomhsen basileia kai ouk ekrathsen twn skulwn authV

10. quæ gens non hereditavit regnum ejus et non obtinuit spolia ejus

11. paV o kosmoV authV afhreqh anti eleuqeraV egeneto eiV doulhn

11. omnis conpositio ejus ablata est quæ erat libera facta est ancilla

12. kai idou ta agia hmwn kai h kallonh hmwn kai h doxa hmwn hrhmwqh kai ebebhlwsan auta ta eqnh

12. et ecce sancta nostra et pulchritudo nostra et claritas nostra desolata est et coinquinaverunt eam gentes

13. ina ti hmin eti zwh

13. quo ergo nobis adhuc vivere

14. kai dierrhxen mattaqiaV kai oi uioi autou ta imatia autwn kai periebalonto sakkouV kai epenqhsan sfodra

14. et scidit Matthathias et filii ejus vestimenta sua et operuerunt se ciliciis et planxerunt valde

15. kai hlqon oi para tou basilewV oi katanagkazonteV thn apostasian eiV mwdein thn polin ina qusiaswsin

15. et venerunt illuc qui missi erant a rege Antiocho ut cogerent eos qui confugerant in civitate Modin immolare et accendere et a lege Dei discedere

16. kai polloi apo israhl proV autouV proshlqon kai mattaqiaV kai oi uioi autou sunhcqhsan

16. et multi de populo Israël consentientes accesserunt ad eos sed Matthathias et filii ejus constanter steterunt

17. kai apekriqhsan oi para tou basilewV kai eipon tw mattaqia legonteV arcwn kai endoxoV kai megaV ei en th polei tauth kai esthrismenoV uioiV kai adelfoiV

17. et respondentes qui missi erant ab Antiocho dixerunt Matthathiæ princeps et clarissimus et magnus es in hac civitate et ornatus filiis et fratribus

18. nun proselqe prwtoV kai poihson to prostagma tou basilewV wV epoihsan panta ta eqnh kai oi andreV iouda kai oi kataleifqenteV en ierousalhm kai esh su kai oi uioi sou twn filwn tou basilewV kai su kai oi uioi sou doxasqhsesqe arguriw kai crusiw kai apostolaiV pollaiV

18. ergo accede prior et fac jussum regis sicut fecerunt omnes gentes et viri Juda et qui remanserunt in Hierusalem et eris tu et filii tui inter amicos regis et amplificatus argento et auro et muneribus multis

19. kai apekriqh mattaqiaV kai eipen fwnh megalh ei panta ta eqnh ta en oikw thV basileiaV tou basilewV akouousin autou aposthnai ekastoV apo latreiaV paterwn autou kai hretisanto en taiV entolaiV autou

19. et respondit Matthathias et dixit magna voce et si omnes gentes regi Antiocho obœdiunt ut discedat unusquisque a servitute patrum suorum et consentiunt mandatis ejus

20. kagw kai oi uioi mou kai oi adelfoi mou poreusomeqa en diaqhkh paterwn hmwn

20. ego et filii mei et fratres mei obœdiemus legi patrum nostrorum

21. ilewV hmin katalipein nomon kai dikaiwmata

21. propitius sit nobis Deus non est nobis utile relinquere legem et justitias Dei

22. twn logwn tou basilewV ouk akousomeqa parelqein thn latreian hmwn dexian h aristeran

22. non audibimus verba regis Antiochi nec sacrificabimus transgredientes legis nostræ mandata ut eamus altera via

23. kai wV epausato lalwn touV logouV toutouV proshlqen anhr ioudaioV en ofqalmoiV pantwn qusiasai epi tou bwmou en mwdein kata to prostagma tou basilewV

23. et ut cessavit loqui verba hæc accessit quidam Judæus in omnium oculis sacrificare idolis super aram in civitate Modin secundum jussum regis

24. kai eiden mattaqiaV kai ezhlwsen kai etromhsan oi nefroi autou kai anhnegken qumon kata to krima kai dramwn esfaxen auton epi ton bwmon

24. et vidit Matthathias et doluit et contremuerunt renes ejus et ascendit furor ejus secundum judicium legis et insiliens trucidavit eum super aram

25. kai ton andra tou basilewV ton anagkazonta quein apekteinen en tw kairw ekeinw kai ton bwmon kaqeilen

25. sed et virum quem miserat rex Antiochus qui cogebat immolari occidit in ipso tempore et aram destruxit

26. kai ezhlwsen tw nomw kaqwV epoihsen fineeV tw zambri uiw salwm

26. et zelatus est legem sicut fecit Finees Zambri filio Salomi

27. kai anekraxen mattaqiaV en th polei fwnh megalh legwn paV o zhlwn tw nomw kai istwn diaqhkhn exelqetw opisw mou

27. et exclamavit Matthathias voce magna dicens omnis qui zelum habet legis statuens testamentum exeat post me

28. kai efugen autoV kai oi uioi autou eiV ta orh kai egkatelipon osa eicon en th polei

28. et fugit ipse et filii ejus in montes et reliquerunt quæcumque habebant in civitate

29. tote katebhsan polloi zhtounteV dikaiosunhn kai krima eiV thn erhmon kaqisai ekei

29. tunc descenderunt multi quærentes judicium et justitiam in desertum

30. autoi kai oi uioi autwn kai ai gunaikeV autwn kai ta kthnh autwn oti esklhrunqh ep' autouV ta kaka

30. ut sederent ibi ipsi et filii eorum et mulieres eorum et pecora eorum quoniam induraverunt super eos mala

31. kai anhggelh toiV andrasin tou basilewV kai taiV dunamesin ai hsan en ierousalhm polei dauid oti katebhsan andreV oitineV dieskedasan thn entolhn tou basilewV eiV touV krufouV en th erhmw

31. et renuntiatum est viris regis et exercitui qui erat in Hierusalem civitate David quoniam discessissent viri quidam qui dissipaverunt mandatum regis in loca occulta in deserto et abissent post illos multi

32. kai edramon opisw autwn polloi kai katelabonto autouV kai parenebalon ep' autouV kai sunesthsanto proV autouV polemon en th hmera twn sabbatwn

32. et statim perrexerunt ad eos et constituerunt adversus eos prœlium in die sabbatorum

33. kai eipon proV autouV ewV tou nun exelqonteV poihsate kata ton logon tou basilewV kai zhsesqe

33. et dixerunt ad eos resistitis et nunc adhuc exite et facite secundum verbum regis et vivetis

34. kai eipon ouk exeleusomeqa oude poihsomen ton logon tou basilewV bebhlwsai thn hmeran twn sabbatwn

34. et dixerunt non exibimus neque faciemus verbum regis ut polluamus diem sabbatorum

35. kai etacunan ep' autouV polemon

35. et concitaverunt adversus eos prœlium

36. kai ouk apekriqhsan autoiV oude liqon enetinaxan autoiV oude enefraxan touV krufouV

36. et non responderunt eis nec oppilaverunt loca occulta

37. legonteV apoqanwmen panteV en th aplothti hmwn marturei ef' hmaV o ouranoV kai h gh oti akritwV apollute hmaV

37. dicentes moriamur omnes in simplicitate nostra et testes erunt super nos cælum et terra quod iniuste perditis nos

38. kai anesthsan ep' autouV en polemw toiV sabbasin kai apeqanon autoi kai ai gunaikeV autwn kai ta tekna autwn kai ta kthnh autwn ewV ciliwn yucwn anqrwpwn

38. et intulerunt eis bellum sabbatis et mortui sunt ipsi et uxores eorum et filii eorum et pecora eorum usque ad mille animas hominum

39. kai egnw mattaqiaV kai oi filoi autou kai epenqhsan ep' autouV sfodra

39. et cognovit Matthathias et amici ejus et luctum habuerunt super eos valde

40. kai eipen anhr tw plhsion autou ean panteV poihswmen wV oi adelfoi hmwn epoihsan kai mh polemhswmen proV ta eqnh uper thV yuchV hmwn kai twn dikaiwmatwn hmwn nun tacion oleqreusousin hmaV apo thV ghV

40. et dixit vir proximo suo si omnes fecerimus sicut fratres nostri fecerunt et non pugnaverimus adversus gentes pro animabus nostris et justificationibus nostris citius disperdent nos a terra

41. kai ebouleusanto th hmera ekeinh legonteV paV anqrwpoV oV ean elqh ef' hmaV eiV polemon th hmera twn sabbatwn polemhswmen katenanti autou kai ou mh apoqanwmen panteV kaqwV apeqanon oi adelfoi hmwn en toiV krufoiV

41. et cogitaverunt in illa die dicentes omnis homo quicumque venerit ad nos in bello die sabbatorum pugnemus adversus eum et non moriemur omnes sicut mortui sunt fratres nostri in occultis

42. tote sunhcqhsan proV autouV sunagwgh asidaiwn iscuroi dunamei apo israhl paV o ekousiazomenoV tw nomw

42. tunc congregata est ad eos synagoga Asideorum fortis viribus ex Israël omnis voluntarius in lege

43. kai panteV oi fugadeuonteV apo twn kakwn proseteqhsan autoiV kai egenonto autoiV eiV sthrigma

43. et omnes qui fugiebant a malis additi sunt ad eos et facti sunt illis ad firmamentum

44. kai sunesthsanto dunamin kai epataxan amartwlouV en orgh autwn kai andraV anomouV en qumw autwn kai oi loipoi efugon eiV ta eqnh swqhnai

44. et collegerunt exercitum et percusserunt peccatores in ira sua et viros iniquos in indignatione sua et ceteri fugerunt ad nationes ut evaderent

45. kai ekuklwsen mattaqiaV kai oi filoi autou kai kaqeilon touV bwmouV

45. et circuivit Matthathias et amici ejus et destruxerunt aras

46. kai perietemon ta paidaria ta aperitmhta osa euron en orioiV israhl en iscui

46. et circumciderunt pueros incircumcisos quotquot invenerunt in finibus Israël in fortitudine

47. kai ediwxan touV uiouV thV uperhfaniaV kai kateuodwqh to ergon en ceiri autwn

47. et persecuti sunt filios superbiæ et prosperatum est opus in manu eorum

48. kai antelabonto tou nomou ek ceiroV twn eqnwn kai twn basilewn kai ouk edwkan keraV tw amartwlw

48. et obtinuerunt legem de manibus gentium et de manibus regum et non dederunt cornu peccatori

49. kai hggisan ai hmerai mattaqiou apoqanein kai eipen toiV uioiV autou nun esthrisqh uperhfania kai elegmoV kai kairoV katastrofhV kai orgh qumou

49. et adpropinquaverunt dies Matthathiæ moriendi et dixit filiis suis nunc confortata est superbia et castigatio et tempus eversionis et ira indignationis

50. nun tekna zhlwsate tw nomw kai dote taV yucaV umwn uper diaqhkhV paterwn hmwn

50. nunc ergo o filii æmulatores estote legis et date animas vestras pro testamento patrum

51. kai mnhsqhte ta erga twn paterwn a epoihsan en taiV geneaiV autwn kai dexasqe doxan megalhn kai onoma aiwnion

51. et mementote operum patrum quæ fecerunt in generationibus suis et accipietis gloriam magnam et nomen æternum

52. abraam ouci en peirasmw eureqh pistoV kai elogisqh autw eiV dikaiosunhn

52. Abraham nonne in temptatione inventus est fidelis et reputatum est ei ad justitiam

53. iwshf en kairw stenocwriaV autou efulaxen entolhn kai egeneto kurioV aiguptou

53. Joseph in tempore angustiæ suæ custodivit mandatum et factus est dominus Ægypti

54. fineeV o pathr hmwn en tw zhlwsai zhlon elaben diaqhkhn ierwsunhV aiwniaV

54. Finees pater noster zelando zelum Dei accepit testamentum sacerdotii æterni

55. ihsouV en tw plhrwsai logon egeneto krithV en israhl

55. Jesus dum implet verbum factus est dux Israël

56. caleb en tw marturasqai en th ekklhsia elaben ghV klhronomian

56. Chaleb dum testificatur in ecclesia accepit hereditatem

57. dauid en tw eleei autou eklhronomhsen qronon basileiaV eiV aiwnaV

57. David in sua misericordia consecutus est sedem regni in sæcula

58. hliaV en tw zhlwsai zhlon nomou anelhmfqh eiV ton ouranon

58. Helias dum zelat zelum legis receptus est in cælum

59. ananiaV azariaV misahl pisteusanteV eswqhsan ek flogoV

59. Ananias Azarias Misaël credentes liberati sunt de flamma

60. danihl en th aplothti autou errusqh ek stomatoV leontwn

60. Danihel in sua simplicitate liberatus est de ore leonum

61. kai outwV ennohqhte kata genean kai genean oti panteV oi elpizonteV ep' auton ouk asqenhsousin

61. et ita cogitate per generationem et generationem quia omnes qui sperant in eum non infirmantur

62. kai apo logwn androV amartwlou mh fobhqhte oti h doxa autou eiV kopria kai eiV skwlhkaV

62. et a verbis viri peccatoris non timueritis quia gloria ejus stercus et vermis est

63. shmeron eparqhsetai kai aurion ou mh eureqh oti epestreyen eiV ton coun autou kai o dialogismoV autou apoleitai

63. hodie extollitur et cras non invenietur quia conversus est in terram suam et cogitatio ejus periet

64. tekna andrizesqe kai iscusate en tw nomw oti en autw doxasqhsesqe

64. vos ergo filii confortamini et viriliter agite in lege quia in ipsa gloriosi eritis

65. kai idou sumewn o adelfoV umwn oida oti anhr boulhV estin autou akouete pasaV taV hmeraV autoV estai umwn pathr

65. et ecce Simeon frater vester scio quod vir consilii est ipsum audite semper et ipse vobis erit pater

66. kai ioudaV makkabaioV iscuroV dunamei ek neothtoV autou autoV estai umin arcwn stratiaV kai polemhsei polemon lawn

66. et Judas Macchabeus fortis viribus a juventute sua sit vobis princeps militiæ et ipse aget bellum populi

67. kai umeiV prosaxete proV umaV pantaV touV poihtaV tou nomou kai ekdikhsate ekdikhsin tou laou umwn

67. et vos adducetis ad vos omnes factores legis et vindicate vindictam populi vestri

68. antapodote antapodoma toiV eqnesin kai prosecete eiV prostagma tou nomou

68. et retribuite retributionem gentibus et intendite in præceptum legis

69. kai euloghsen autouV kai proseteqh proV touV pateraV autou

69. et benedixit eos et adpositus est ad patres suos

70. kai apeqanen en tw ektw kai tessarakostw kai ekatostw etei kai etafh en tafoiV paterwn autou en mwdein kai ekoyanto auton paV israhl kopeton megan

70. et defunctus est centesimo et quadragesimo et sexto anno et sepultus est a filiis suis in sepulchris patrum suorum in Modin et planxerunt eum omnis Israël planctu magno