I Macabeus, 2
1. Foi nessa época que se levantou Matatias, filho de João, filho de Simeão, sacerdote da família de Joarib, que veio de Jerusalém se estabelecer em Modin.*
1. W tym czasie powstał Matatiasz, syn Jana, syna Symeona, kapłan z pokolenia Joariba z Jerozolimy, który mieszkał w Modin.
2. Tinha ele cinco filhos: João, apelidado Gadi;
2. Miał on pięciu synów: Jana, który miał przydomek Gaddi,
3. Simão, alcunhado Tasi;
3. Szymona, który miał przydomek Tassi,
4. Judas, chamado Macabeu;
4. Judę, który miał przydomek Machabeusz,
5. Eleazar, cognominado Auarã; e Jônatas, chamado Afus.
5. Eleazara, który miał przydomek Auaran, i Jonatana, który miał przydomek Apfus.
6. Vendo as abominações praticadas em Judá e em Jerusalém, exclamou: “Ai de mim! Por que nasci eu, para ver a ruína do meu povo e da cidade santa,
6. Kiedy zobaczył on świętokradztwa, które się działy między ludem w Judzie i w Jerozolimie,
7. e ficar sem fazer nada, enquanto ela é entregue ao poder de seus inimigos
7. powiedział: Biada mi! Dlaczego się urodziłem? Czy po to, żeby oglądać upadek mego narodu i upadek Świętego Miasta? Oto zasiedli tam po to, żeby wydać je w ręce nieprzyjaciół, a świątynię w ręce cudzoziemców.
8. e seu santuário abandonado aos estrangeiros? Seu templo tornou-se como um homem desonrado
8. Świątynia stała się podobna do człowieka bez czci,
9. e os vasos sagrados, que eram o motivo de seu orgulho, levados como para um cativeiro; seus filhos foram trucidados nas ruas e seus jovens sucumbiram ao gládio do inimigo.
9. a wspaniałe jej naczynia zabrano do niewoli. Niemowlęta jego mordowano na ulicach, a młodzieńcy padali pod nieprzyjacielskim mieczem.
10. Que povo há que não tenha herdado de seus atributos reais, que não se tenha apoderado dos seus despojos?
10. Jakiż naród nie rozciągał nad nim władzy i siłą nie zabierał z niego łupów!
11. Toda a sua glória desapareceu e, de livre que era, tornou-se escrava.
11. Wszystkie jego ozdoby zrabowano: niegdyś wolne - stało się niewolnikiem.
12. Eis que tudo o que tínhamos de sagrado, de belo, de glorioso, foi assolado e profanado pelas nações.
12. I oto wniwecz obrócona jest świętość nasza, piękność nasza i chwała nasza, a poganie je zbezcześcili.
13. Por que viver ainda?”.
13. Na cóż więc nam jeszcze życie?
14. Matatias e seus filhos rasgaram suas vestes, cobriram-se de sacos e choraram amargamente.
14. Matatiasz i jego synowie rozdarli swoje szaty, włożyli na siebie wory i gorzko płakali.
15. Sobrevieram enviados do rei a Modin, para impor a apostasia e obrigar a sacrificar.
15. Wtedy do miasta Modin przybyli królewscy wysłańcy, którzy zmuszali do odstępstwa przez uczestnictwo w składaniu ofiary.
16. Muitos dos israelitas uniram-se a eles, mas Matatias e seus filhos permaneceram firmes.
16. Wielu spomiędzy Izraelitów przyszło do nich. Gdy jednak zebrali się Matatiasz i jego synowie,
17. Em resposta disseram-lhe os que vinham da parte do rei: “Possuis nesta cidade notável influência e consideração, teus irmãos e teus filhos te dão autoridade.
17. wtedy królewscy wysłańcy zwrócili się do Matatiasza słowami: Ty jesteś zwierzchnikiem, sławnym i wielkim w tym mieście, a powagę twoją umacniają synowie i krewni.
18. Vem, pois, como primeiro executar a ordem do rei, como o fizeram todas as nações, os habitantes de Judá e os que ficaram em Jerusalém. Serás contado, tu e teus filhos, entre os amigos do rei; a ti e aos teus filhos o rei vos honrará, cumulando-vos de prata, de ouro e de presentes!”.
18. Teraz więc ty pierwszy przystąp i wykonaj to, co jest polecone w królewskim dekrecie, tak jak to uczyniły już wszystkie narody, a nawet mieszkańcy Judy i ci, którzy pozostali w Jerozolimie. Za to ty i synowie twoi będziecie należeli do królewskich przyjaciół, ty i synowie twoi będziecie zaszczytnie obdarzeni srebrem, złotem i innymi darami.
19. Matatias respondeu-lhes: “Ainda mesmo que todas as nações que se acham no reino do rei o escutassem, de modo que todos renegassem a fé de seus pais e aquiescessem às suas ordens,
19. Na to jednak Matatiasz odpowiedział donośnym głosem: Jeżeli nawet wszystkie narody, które mieszkają w państwie podległym królewskiej władzy, na znak posłuszeństwa swemu królowi odstąpiły od kultu swych ojców i zgodziły się na jego nakazy,
20. eu, meus filhos e meus irmãos perseveraremos na Aliança concluída por nossos antepassados.
20. to jednak ja, moi synowie i moi krewni będziemy postępowali zgodnie z przymierzem, które zawarli nasi ojcowie.
21. Que Deus nos preserve de abandonarmos a Lei e os mandamentos.
21. Niech nas Bóg broni od przekroczenia prawa i jego nakazów!
22. Não obedeceremos a essas ordens do rei e não nos desviaremos de nossa religião nem para a direita nem para a esquerda!”.
22. Królewskim rozkazom nie będziemy posłuszni i od naszego kultu nie odstąpimy ani na prawo, ani na lewo.
23. Mal havia acabado de falar, eis que um judeu se adiantou para sacrificar no altar de Modin, à vista de todos, conforme as ordens do rei.
23. Zaledwie skończył mówić te słowa, pewien człowiek, Judejczyk, przystąpił do ołtarza w Modin, ażeby złożyć ofiarę, zgodnie z królewskim dekretem.
24. Viu-o Matatias e, no ardor de seu zelo, sentiu estremecerem-se suas entranhas. Num ímpeto de justa cólera arrojou-se e matou o homem sobre o altar.
24. Gdy zobaczył to Matatiasz, zapłonął gorliwością i zadrżały mu nerki, i zawrzał gniewem, który był słuszny. Pobiegł więc i zabił tamtego obok ołtarza.
25. Matou ao mesmo tempo o oficial incumbido da ordem de sacrificar e demoliu o altar.
25. Zabił wtedy także królewskiego urzędnika, który zmuszał do składania ofiar, ołtarz zaś rozwalił.
26. Com semelhante gesto mostrou ele seu amor pela Lei, como agiu Fineias a respeito de Zambri, filho de Salom.
26. Zapałał gorliwością o Prawo i tak uczynił jak Finees Zambriemu, synowie Saloma.
27. Em altos brados Matatias elevou a voz então na cidade: “Quem for fiel à Lei e permanecer firme na Aliança, saia e siga-me”.
27. Wtedy też Matatiasz zaczął w mieście wołać donośnym głosem: Niech idzie za mną każdy, kto płonie gorliwością o Prawo i obstaje za przymierzem.
28. Assim, com seus filhos, fugiu em direção às montanhas, abandonando todos os seus bens na cidade.
28. Potem zaś on sam i jego synowie uciekli w góry, pozostawiając w mieście wszystko, co tylko posiadali.
29. Então, uma grande parte dos que procuravam a Lei e a justiça encaminharam-se para o deserto.
29. Wtedy wielu z ludzi, którzy szukali tego, co sprawiedliwie i słuszne, udało się na pustynię i tam przebywało
30. Ali refugiaram-se, com seus filhos, suas mulheres e seus rebanhos, porque as desgraças os oprimiam cruelmente.
30. razem ze swoimi dziećmi, żonami i bydłem. Wszystko bowiem, co złe, zwaliło się na nich.
31. Contaram aos oficiais do rei e às forças acantonadas em Jerusalém, na Cidade de Davi, que certo número de judeus, culpáveis de terem transgredido a ordem real, havia descido ao deserto, para ali se ocultar e que muitos se haviam precipitado em seu seguimento.
31. Do urzędników zaś królewskich i do wojska, które było w Jerozolimie, w Mieście Dawidowym, doniesiono, że ludzie, którzy wzgardzili królewskim rozkazem, poszli na pustynię do jaskiń.
32. Os sírios arremessaram-se ao encalço deles e os alcançaram, depois se prepararam para agredi-los em dia de sábado.
32. Wielu więc udało się za nimi w pościg, a kiedy ich napotkali, rozłożyli się obozem naprzeciwko nich. Potem rozpoczynali z nimi walkę w dzień szabatu.
33. “Isso basta, agora – gritaram-lhes eles –, saí, obedecei à ordem do rei e vivereis.”
33. Mówili do nich: Dość już! Wyjdźcie i uczyńcie to, co głosi królewski rozkaz, a będziecie żyli.
34. “Não sairemos –, replicaram os judeus – e não obedeceremos às ordens do rei, com a profanação do dia de sábado.”
34. Odpowiedzieli: Nie wyjdziemy, nie będziemy robili tego, co głosi królewski rozkaz, i nie znieważymy szabatu.
35. Instantaneamente os sírios travaram combate contra eles;
35. Zaraz więc tamci zaczęli walczyć przeciwko nim.
36. mas eles não responderam, não atiraram uma só pedra e não obstruíram as entradas dos esconderijos.
36. Oni jednak ani im nie odpowiedzieli, ani kamieniami na nich nie rzucali, ani nawet jaskiń nie zatarasowali.
37. “Que morramos todos inocentes. O céu e a terra nos servirão de testemunhas de que nos matais injustamente.”
37. Mówili tylko: Umrzyjmy wszyscy z czystym sumieniem! Niebo i ziemia są naszymi świadkami, że wy niesprawiedliwie nas mordujecie.
38. E foi assim que os inimigos se lançaram sobre eles em dia de sábado. Eles morreram com suas esposas, seus filhos e seu rebanho. Eram cerca de mil pessoas.
38. Natarli tamci na nich w czasie walki prowadzonej w szabat, tak że zostali oni pozabijani, a także ich żony, dzieci - blisko tysiąc ludzi - i bydło.
39. Matatias e seus amigos o souberam e comoveram-se muito.
39. Kiedy Matatiasz i jego przyjaciele dowiedzieli się o tym, bardzo ich opłakiwali,
40. E disseram uns aos outros: “Se todos agirmos como nossos irmãos, se não pelejarmos contra os estrangeiros para pormos a salvo nossas vidas e nossas leis, nos exterminarão bem depressa da terra”.
40. a jeden do drugiego mówił: Jeżeli wszyscy będziemy tak postępowali jak nasi bracia i w szabat nie będziemy walczyć z poganami o nasze życie i nasze ustawy, to teraz bardzo szybko zgładzą nas z ziemi.
41. Tomaram, pois, naquele dia a seguinte resolução: “Mesmo que nos ataquem em dia de sábado, lutaremos contra eles e não nos deixaremos matar a todos nós, como o fizeram nossos irmãos no seu esconderijo”.
41. Tego więc dnia postanowili: Jeśliby jakikolwiek człowiek w dzień sobotni wyszedł walczyć przeciwko nam, my będziemy z nim walczyli, żebyśmy nie zginęli wszyscy, tak jak zginęli nasi bracia w jaskiniach.
42. Então, se ajuntou a eles o grupo dos judeus assideus, particularmente valentes em Israel, apegados à Lei;*
42. Wtedy przyłączyło się do nich zgromadzenie asydejczyków. Izraelici mocni i odważni, z których każdy dobrowolnie stanął w obronie Prawa.
43. e todos os que fugiam das perseguições se ajuntaram do mesmo modo a eles e os reforçaram.
43. Wszyscy również, którzy uciekali od złego, przyłączyli się do nich i wzmocnili ich.
44. Formaram, pois, um exército e na sua ira e indignação massacraram certo número de prevaricadores e de traidores da Lei; os outros procuraram refúgio junto aos estrangeiros.
44. W ten sposób utworzyli on wojsko i w gniewie uderzyli na grzeszników, a w swej zapalczywości - na ludzi wiarołomnych; reszta zaś szukała ratunku w ucieczce do pogan.
45. Assim, Matatias e seus amigos percorreram o país, destruíram os altares e
45. Matatiasz i jego przyjaciele obchodzili wszystkie miejscowości i rozwalali ołtarze
46. circuncidaram à força as crianças, ainda incircuncisas nas fronteiras de Israel
46. oraz obrzezywali nieobrzezane dzieci, jakie tylko spotkali na izraelskich ziemiach.
47. e perseguiram os sírios orgulhosos. Sua empresa alcançou bom êxito.
47. Prześladowali synów pychy, a szczęście sprzyjało ich postępowaniu.
48. Arrancaram a Lei do poder dos gentios e dos reis e não permitiram que prevalecesse o mal.
48. Tak więc bronili Prawa przed poganami i królami i nie pozostawili grzesznikowi pola do działania.
49. Ora, chegou para Matatias o dia de sua morte e ele disse a seus filhos: “O que domina até este momento é o orgulho, o ódio, a desordem e a cólera.
49. Kiedy zbliżyły się dni śmierci Matatiasza, powiedział do swoich synów: Teraz jest czas, w którym pycha jest górą, czas karania, czas, kiedy panuje żądza zniszczenia i straszliwy gniew.
50. Sede, pois, agora, meus filhos, os defensores da Lei e dai a vossa vida pela Aliança de nossos pais.
50. Teraz więc, dzieci, brońcie Prawa, a nawet życie swoje oddajcie za przymierze, zawarte z waszymi ojcami.
51. Recordai-vos dos feitos que vossos antepassados realizaram na época em que viveram, e merecereis grande glória e nome eterno.
51. Pamiętajcie o tym, jak postępowali ojcowie, co czynili za swojego życia, a zdobędziecie wielką chwałę i imię wasze wiecznie wspominać będą.
52. Porventura, não foi na prova que Abraão permaneceu fiel? E não lhe foi isso imputado em justiça?
52. Czyż nie w czasie pokusy Abraham okazał się wiernym? I zostało mu to poczytane za sprawiedliwość.
53. José observou os mandamentos na sua desgraça e veio a ser o senhor do Egito.
53. Józef w czasie największych trudności zachował przykazanie i został panem Egiptu.
54. Fineias, nosso antepassado, por ter sido inflamado de zelo, recebeu a promessa de um sacerdócio perpétuo.
54. Nasz praojciec Finees za swoją wielką gorliwość otrzymał obietnicę kapłaństwa na wieki.
55. Josué, cumprindo a palavra de Deus, veio a ser juiz em Israel.
55. Jozue za zachowanie Bożego polecenia został sędzią Izraela.
56. Caleb deu testemunho na assembleia e herdou a terra.
56. Kaleb za to, że przed zgromadzeniem wydał świadectwo, otrzymał ziemię w dziedzictwo.
57. Por todos os séculos, em vista de sua piedade, mereceu Davi o trono real.
57. Dawid za swoją pobożność odziedziczył na wieki tron królewski.
58. Porque ardia em zelo pela Lei, Elias foi arrebatado ao céu.
58. Eliasz w nagrodę za swoją wielką gorliwość o Prawo został zabrany do nieba.
59. Ananias, Azarias e Misael foram salvos das chamas por terem tido fé.
59. Chananiasz, Azariasz i Miszael przez wiarę zostali wyratowani z płomienia.
60. Daniel, na sua retidão, foi salvo da boca dos leões.
60. Daniel dzięki swej niewinności z paszczy lwów został ocalony.
61. Recordai-vos assim, de geração em geração, de que todos os que esperam em Deus não desfalecem.
61. Tak możecie przejść myślą jedno pokolenie po drugim i przekonacie się, że nie zawiedzie się ten, kto w Nim pokłada swe nadzieje.
62. Não temais as ameaças do pecador, pois sua glória acabará em lama e vermes.
62. Nie obawiajcie się zatem pogróżek grzesznego człowieka, bo jego chwała to gnój i robactwo;
63. Hoje ele se eleva e amanhã desaparecerá, porque tornará ao pó, e seus planos serão frustrados.
63. dziś się wywyższa, a jutro już go się nie znajdzie, bo powrócił do swego prochu i przepadły jego zamysły.
64. Quanto a vós, meus filhos, sede corajosos e destemidos em observar a Lei, porque por ela chegareis à glória.
64. Synowie! Bądźcie mężni i mocni w zachowaniu Prawa, przez nie bowiem dostąpicie chwały.
65. Aqui tendes Simeão, vosso irmão. Sei que ele é homem de conselho, ouvi-o sempre e será para vós um pai.
65. Oto wasz brat Szymon. Wiem, że jest on człowiekiem rozważnym. Jemu będziecie posłuszni po wszystkie dni, bo on będzie wam zastępował ojca,
66. Judas Macabeu, bravo desde a juventude, será o general do exército e dirigirá a guerra contra os gentios.
66. a Juda Machabeusz, który od samej młodości odznacza się nadzwyczajną siłą, będzie dowódcą waszego wojska i będzie prowadził wojnę z ludami.
67. Atraireis a vós todos os que observam a Lei e vingareis vosso povo.
67. Wy więc ściągnijcie do siebie tych wszystkich, którzy przestrzegają Prawa, i w imieniu swego ludu wykonajcie pomstę!
68. Pagai aos gentios o que nos fizeram e atendei aos preceitos da Lei”.
68. Ściśle odpłaćcie poganom, a trzymajcie się przepisów Prawa!
69. Depois disso, abençoou-os e foi unir-se a seus pais.
69. Potem udzielił im swego błogosławieństwa i został dołączony do swoich przodków.
70. Morreu no ano cento e quarenta e seis. Seus filhos sepultaram-no em Modin, no túmulo de seus antepassados. Todo Israel o chorou dolorosamente.*
70. Zmarł w roku sto czterdziestym szóstym i został pochowany w rodzinnych grobach w Modin. Cały Izrael opłakiwał go z bardzo wielkim żalem.
Bíblia Ave Maria - Kaikki oikeudet pidätetään.
