1 Machabejska, 1

1. Aleksander, syn Filipa Macedońskiego, wyruszył z kraju Kittim i po zwycięskich walkach pokonał Dariusza, króla Persów i Medów, i w jego miejsce objął panowanie najpierw nad Helladą.

1. et factum est postquam percussit Alexander Philippi Macedo qui primus regnavit in Græcia egressus de terra Cetthim Darium regem Persarum et Medorum

2. Prowadził on wiele wojen: zdobył wiele umocnionych miejscowości i wytracił królów rządzących na swych ziemiach.

2. constituit prœlia multa et omnium obtinuit munitiones et interfecit reges terræ

3. Przeszedł on aż na krańce świata, a nabrał łupów od wielu narodów. Cała ziemia przed nim zamilkła, jego zaś serce wbiło się w pychę.

3. et pertransiit usque ad fines terræ et accepit spolia multitudinis gentium et siluit terra in conspectu ejus

4. Zebrał bowiem bardzo liczne wojsko i rządził państwami, narodami i ich władcami tak, że płacili mu daniny.

4. et congregavit virtutem exercituum fortem nimis et exaltatum est et elevatum cor ejus

5. Potem jednak padł na łoże i uświadomił sobie, że będzie musiał umrzeć.

5. et obtinuit regiones gentium et tyrannos et facti sunt illi in tributum

6. Przywołał więc najdostojniejszych swoich wodzów, tych, którzy od młodości z nim razem byli wychowani, i jeszcze za życia rozdzielił swoje królestwo pomiędzy nich.

6. et post hæc decidit in lectum et cognovit quia moritur

7. Aleksander zmarł po dwunastoletnim panowaniu,

7. et vocavit pueros suos nobiles qui secum erant nutriti a juventute et divisit illis regnum suum cum adhuc viveret

8. a jego wodzowie objęli władzę, każdy nad swoim działem.

8. et regnavit Alexander annis duodecim et mortuus est

9. Po jego śmierci wszyscy włożyli sobie na głowy diademy królewskie - po nich zaś ich synowie przez wiele lat - i dokonali wiele złego na ziemi.

9. et obtinuerunt pueri ejus regnum unusquisque in loco suo

10. Spomiędzy nich wyszedł korzeń wszelkiego grzechu - Antioch Epifanes, syn króla Antiocha. Przebywał on w Rzymie jako zakładnik, zaczął panować w sto trzydziestym siódmym roku panowania greckiego.

10. et inposuerunt sibi omnes diademata post mortem ejus et filii eorum post eos annis multis et multiplicata sunt mala in terra

11. W tym to czasie wystąpili spośród Izraela synowie wiarołomni, którzy podburzyli wielu ludzi, mówiąc: Pójdźmy zawrzeć przymierze z narodami, które mieszkają wokoło nas. Wiele złego bowiem spotkało nas od tego czasu, kiedyśmy się od nich oddalili.

11. et exiit ex eis radix peccatrix Antiochus Inlustris filius Antiochi regis qui fuerat Romæ obses et regnavit in anno centesimo tricesimo et septimo regni Græcorum

12. Słowa te w ich mniemaniu uchodziły za dobre.

12. in diebus illis exierunt ex Israël filii iniqui et suaserunt multis dicentes eamus et disponamus testamentum cum gentibus quæ circa nos sunt quia ex quo recessimus ab eis invenerunt nos multa mala

13. Niektórzy zaś spomiędzy ludu zapalili się do tej sprawy i udali się do króla, a on dał im władzę, żeby wprowadzili pogańskie obyczaje.

13. et bonus visus est sermo in oculis eorum

14. W Jerozolimie więc wybudowali gimnazjum według pogańskich zwyczajów.

14. et destinaverunt aliqui de populo et abierunt ad regem et dedit illis potestatem ut facerent justitiam gentium

15. Pozbyli się też znaku obrzezania i odpadli od świętego przymierza. Sprzęgli się też z poganami i zaprzedali się im, aby robić to, co złe.

15. et ædificaverunt gymnasium in Hierosolymis secundum leges nationum

16. Kiedy Antioch opanował królestwo, uznał, że może rozciągnąć swoją władzę na ziemię egipską i że w ten sposób będzie królem nad dwoma państwami.

16. et fecerunt sibi præputia et recesserunt a testamento sancto et juncti sunt nationibus et venundati sunt ut facerent malum

17. Wkroczył więc do Egiptu z wielkim wojskiem i rydwanami, słoniami, konnicą i silną flotą

17. et paratum est regnum in conspectu Antiochi et cœpit regnare in terra Ægypti ut regnaret super duo regna

18. i prowadził wojnę przeciwko Ptolemeuszowi, królowi Egiptu. Ptolemeusz wycofał się przed nim i uciekł, a padło wielu zabitych.

18. et intravit in Ægyptum in multitudine gravi in curribus et elefantis et equitibus et copiosa navium multitudine

19. W Egipcie zdobyli obronne miasta, i zabrał Antioch łupy zdobyte w ziemi egipskiej.

19. et constituit bellum adversus Ptolomeum regem Ægypti et veritus est Ptolomeus a facie ejus et fugit et ceciderunt vulnerati multi

20. Po zwycięstwie nad Egiptem w sto czterdziestym trzecim roku Antioch wycofał się i z wielkim wojskiem wyruszył przeciw Izraelowi i przeciwko Jerozolimie.

20. et conprehendit civitates munitas in terra Ægypti et accepit spolia terræ Ægypti

21. W swojej pysze wtargnął do świątyni i zabrał złoty ołtarz i świecznik razem z tym wszystkim, co do niego należało,

21. et convertit Antiochus postquam percussit Ægyptum in centesimo et quadragesimo et tertio anno et ascendit ad Israël

22. stół pokładny, naczynia do ofiar płynnych, czasze, złote kadzielnice, zasłonę, wieńce, złote ozdoby świątynnej fasady - i wszystko połamał.

22. et ascendit Hierosolymis in multitudine gravi

23. Zabrał srebro, złoto i kosztowne naczynia; zabrał też ukryte skarby, które odnalazł.

23. et intravit in sanctificationem cum superbia et accepit altare aureum et candelabrum luminis et universa vasa ejus et mensam propositionis et libatoria et fialas et mortariola aurea et velum et coronas et ornamentum aureum quod in facie templi erat et comminuit omnia

24. Zabrawszy to wszystko, odszedł do swojego kraju, a w Jerozolimie uczynił rzeź i przemawiał z ogromną pychą.

24. et accepit argentum et aurum et vasa concupiscibilia et accepit thesauros occultos quos invenit et sublatis omnibus abiit in terram suam

25. Na Izraela zaś spadła głęboka żałoba po wszystkich ich siedzibach;

25. et fecit cædem hominum et locutus est superbia magna

26. narzekali przełożeni i starsi, dziewczęta i młodzieńcy opadli z sił, a piękność niewiast zniknęła.

26. et factus est planctus magnus in Israël et in omni loco eorum

27. Każdy małżonek począł lamentować, i płakała ta, która siedziała na małżeńskim łożu.

27. et ingemuerunt principes et seniores virgines et juvenes infirmati sunt et speciositas mulierum inmutata est

28. Ziemia wzruszyła się nad tymi, którzy na niej mieszkali, a cały dom Jakuba okrył się wstydem.

28. omnis maritus sumpsit lamentum quæ sedebant in toro maritali lugebant

29. Po dwóch latach król posłał do miast judzkich przełożonego nad Mizyjczykami, a on przybył do Jerozolimy w otoczeniu licznego wojska.

29. et commota est terra super habitantes in ea et universa domus Jacob induit confusionem

30. W zdradliwy sposób zapewniał ich o pokoju, a oni mu uwierzyli. Wtedy nagle napadł na miasto, zadał im wielką klęskę i spomiędzy Izraela zginęło wielu ludzi.

30. et post duos annos dierum misit rex principem tributorum in civitates Juda et venit Hierusalem cum turba magna

31. Zabrał łupy zdobyte w mieście, potem zaś miasto spalił, a domy jego i otaczające je mury porozwalał.

31. et locutus est ad eos verba pacifica in dolo et crediderunt ei

32. Kobiety i dzieci wzięli do niewoli, bydło zaś sobie przywłaszczyli.

32. et inruit super civitatem repente et percussit eam plaga et perdidit populum multum ex Israël

33. Miasto Dawidowe otoczyli wysokim i mocnym murem i obronnymi wieżami, tak że stało się ono dla nich warownią.

33. et accepit spolia civitatis et succendit eam igni et destruxit domos ejus et muros ejus in circuitu

34. Tam osadzili grzeszny naród, ludzi wiarołomnych, a ci się tam obwarowali.

34. et captivas duxerunt mulieres et natos et pecora possederunt

35. I nagromadzili sobie broni i żywności, i złożyli tam łupy zdobyte w Jerozolimie, i stali się groźną matnią.

35. et ædificaverunt civitatem David muro magno et firmo et turribus firmis et facta est illis in arcem

36. Zamek stał się dla świątyni zasadzką i złośliwym przeciwnikiem Izraela - bez przerwy.

36. et posuerunt illic gentem peccatorum viros iniquos et convaluerunt in ea et posuerunt arma et escas et congregaverunt spolia Hierusalem

37. Wokoło świątyni wylali krew niewinną i samą świątynię zbezcześcili.

37. et reposuerunt illic et facti sunt in laqueum magnum

38. To przez nich pouciekali mieszkańcy Jeruzalem i stało się ono siedzibą cudzoziemców, dla własnych obywateli stało się obcym miastem i własne dzieci musiały je opuścić.

38. et factum est hoc ad insidias sanctificationi et in diabolum malum in Israël

39. Świątynia spustoszona, jak gdyby pustynia, uroczystości przemieniły się w płacz, szabaty jej stały się pośmiewiskiem, a cześć jej wniwecz się obróciła.

39. et effuderunt sanguinem innocentem per circuitum sanctificationis et contaminaverunt sanctificationem

40. Jak wielka chwała kiedyś, tak wielkie teraz stało się jej upokorzenie: wielkość jej w żałobę się przemieniła.

40. et fugerunt habitatores Hierusalem propter eos et facta est habitatio exterorum et facta est extera semini suo et nati ejus reliquerunt eam

41. Król wydał dekret dla całego państwa: Wszyscy mają być jednym narodem

41. sanctificatio ejus desolata est sicut solitudo dies festi ejus conversi sunt in luctum sabbata ejus in obprobrium honores ejus in nihilum

42. i niech każdy zarzuci swoje obyczaje. Wszystkie narody przyjęły ten rozkaz królewski,

42. secundum gloriam ejus multiplicata est ignominia ejus et sublimitas ejus conversa est in luctum

43. a nawet wielu Izraelitom spodobał się ten kult przez niego nakazany. Składali więc ofiary bożkom i znieważali szabat.

43. et scripsit rex Antiochus omni regno suo ut esset omnis populus unus et reliquerunt unusquisque legem suam

44. Król posłał swoich wysłańców do Jerozolimy i do miast judzkich z pisemnym poleceniem, żeby postępowały według obyczajów, które dla kraju były obce;

44. et consenserunt omnes gentes secundum verbum regis Antiochi

45. żeby w świątyni zaprzestano składać całopalenia, ofiary krwawe, a także ofiary płynne; żeby znieważano szabat i święta

45. et multi ex Israël consenserunt ei et sacrificaverunt idolis et coinquinaverunt sabbatum

46. i żeby zbezczeszczono świątynię i świętych,

46. et misit rex Antiochus libros per manus nuntiorum in Hierusalem et in omnes civitates Judæ ut sequerentur legem gentium terræ

47. żeby natomiast sporządzono ołtarze, święte gaje i posągi bożków oraz składano na ofiarę mięso świń i innych nieczystych zwierząt;

47. et prohiberent holocausta et sacrificia et placationes fieri in templo Dei

48. żeby synów swoich pozostawiali bez obrzezania i żeby dusze swoje brukali wszystkim, co jest nieczyste i światowe.

48. et prohiberent celebrari sabbatum et dies sollemnes

49. W ten sposób mieli zapomnieć o Prawie i zarzucić wszystkie jego nakazy.

49. et coinquinari sancta et sanctum populum Israël

50. Kto by zaś nie postąpił zgodnie z królewskim rozporządzeniem, miał być ukarany śmiercią.

50. et jussit ædificari aras et templa et idola et immolari carnes suillas et pecora communia

51. Podobne do tego rozkazu pismo wystosował do całego swego królestwa, a nadto nad całym narodem ustanowił nadzorców. Miastom zaś judzkim polecił, aby jedno po drugim składało ofiary bogom.

51. et relinquere filios suos incircumcisos et coinquinari animas eorum in omnibus inmundis et abominationibus ita ut obliviscerentur legem et inmutarent omnes justificationes Dei

52. Spomiędzy narodu wielu przyłączyło się do nich - mianowicie ci wszyscy, którzy odpadli od Prawa. Oni to wiele złego dokonali w kraju

52. et quicumque non fecisset secundum verbum regis Antiochi moreretur

53. i byli powodem tego, że Izraelici musieli się kryć i chować w miejscach dostępnych tylko dla zbiegów.

53. secundum omnia verba hæc scripsit omni regno suo et præposuit principes populo qui hæc fieri cogerent

54. W dniu piętnastym miesiąca Kislew sto czterdziestego piątego roku na ołtarzu całopalenia wybudowano "ohydę spustoszenia", a w okolicznych miastach judzkich pobudowano także ołtarze -

54. et jusserunt civitatibus Judæ sacrificare

55. ofiary kadzielne składano nawet przed drzwiami domów i na ulicach.

55. et congregati sunt multi de populo ad eos qui dereliquerant legem Domini et fecerunt mala super terram

56. Księgi Prawa, które znaleziono, darto w strzępy i palono ogniem.

56. et effugaverunt populum Israël in abditis et in absconditis fugitivorum locis

57. Wyrok królewski pozbawiał życia tego, u kogo gdziekolwiek znalazła się Księga Przymierza albo jeżeli ktoś postępował zgodnie z nakazami Prawa.

57. die quintadecima mensis casleu quinto et quadragesimo anno ædificavit rex Antiochus abominandum idolum desolationis super altare Dei et per universas civitates Judæ in circuitu ædificaverunt aras

58. Tak z miesiąca na miesiąc stosowano przemoc przeciw Izraelowi, przeciwko każdemu, kogokolwiek udało im się pochwycić w miastach.

58. et ante januas domorum et in plateis incendebant tura et sacrificabant

59. Dnia dwunastego piątego miesiąca Kislew składano ofiary na ołtarzu, który wzniesiono na ołtarzu całopalenia.

59. et libros legis Dei conbuserunt igni scindentes eos

60. Wtedy to na mocy królewskiego dekretu wymordowano kobiety, które obrzezały swoje dzieci.

60. et apud quemcumque inveniebantur libri testamenti Domini et quicumque observabant legem Domini secundum edictum regis trucidabant eum

61. I powieszono im niemowlęta na szyjach. A także zabito domowników i tych, którzy dokonywali na nich obrzezania.

61. in virtute sua faciebant hæc populo Israël qui inveniebantur in omni mense in civitatibus

62. Wielu jednak spomiędzy Izraelitów postanowiło sobie i mocno trzymało się swego postanowienia, że nie będą jeść nieczystych pokarmów.

62. et quinta et vicesima die mensis sacrificabant super aram quæ erat contra altare

63. Woleli raczej umrzeć, aniżeli skalać się pokarmem i zbezcześcić święte przymierze. Oddali też swoje życie.

63. et mulieres quæ circumcidebant filios suos trucidabantur secundum jussum regis Antiochi

64. Wielki gniew Boży strasznie zaciążył nad Izraelem.

64. et suspendebant pueros a cervicibus per universas domos eorum et eos qui circumciderunt eos trucidabant

65.

65. et multi de populo Israël definierunt apud se ut non manducarent inmunda et elegerunt magis mori quam cibis coinquinari inmundis

66.

66. et noluerunt infringere legem Dei sanctam et trucidati sunt

67.

67. et facta est ira magna super populum valde